Onlinewereld vraagt om offline begeleiding: ‘We moeten kinderen digitaal weerbaar maken’
Online seksualiteit hoort erbij, maar hoe leer je ermee omgaan?
Als adviseur binnen zowel team Gezonde School als team seksuele gezondheid werkt Rianne op het snijvlak van onderwijs, preventie en jeugdgezondheid. Haar werk varieert van beleidsadvies aan scholen tot ouderavonden en trainingen voor docenten. “We zien steeds meer dat thema’s zoals relaties, seksualiteit en mediawijsheid overlappen. Alles is tegenwoordig online – ook vriendschappen en flirten.”
De digitalisering van jongeren brengt kansen én risico’s. Jongeren ontdekken hun seksualiteit vaak online, via apps als Snapchat en Instagram. “Dat is logisch en niet per se verkeerd. Alleen: vroeger had je meerdere momenten om na te denken of je wel echt een naaktfoto wilde sturen. Nu is het één klik. Dat verandert alles.”
Preventie vanaf de basisschool
Juist omdat de onlinewereld zo verweven is geraakt met het dagelijks leven van jongeren, pleit ze voor vroege voorlichting. “We willen kinderen op jonge leeftijd al digitale vaardigheden meegeven. Wat is echt of nep? Wat deel je wel of niet online? En: wanneer is iemand een vriend en wanneer niet?”
Door kinderen van jongs af aan te leren omgaan met online verleiding, sociale druk en privacy, hoopt de GGD de risico’s van bijvoorbeeld ongewenste sexting (een seksueel getint gesprek online hebben) en sekstortion (afpersing met seksueel getinte beelden) te beperken. “Het gaat er niet om om alles te verbieden. Maar wel om ze wensen en grenzen te leren en ze te bewust te laten nadenken.”
De rol van ouders & scholen
Een belangrijk onderdeel van haar werk is het ondersteunen van ouders. Tijdens ouderavonden merkt ze pijnlijk duidelijk hoe groot de kloof is tussen generaties. “Ouders begeleiden hun kinderen bij leren fietsen, ze leren netjes ‘dankjewel’ zeggen. Maar online laten ze ze vaak los, omdat ze zelf die wereld niet kennen.” Rianne begrijpt die onzekerheid. “Wij zijn niet opgegroeid met TikTok of AI. Het is logisch dat we het lastig vinden. Maar juist daarom is het zo belangrijk om bij te blijven – en daar helpen wij graag bij.”
Nieuwe risico’s: AI & beeldmanipulatie
Naast het ‘klassieke’ ongewenste sextingprobleem, ziet Rianne ook nieuwe risico’s opdoemen. Met de opkomst van kunstmatige intelligentie wordt het steeds eenvoudiger om beeldmateriaal te manipuleren. “We zien nu al dat hoofden van jongeren worden geplakt op naaktbeelden. Het resultaat is psychologisch net zo schadelijk als een echte foto.” Om professionals in het onderwijs hierbij te ondersteunen, volgt ze zelf een cursus tot AI-specialist. “We moeten blijven leren. Want de technologie verandert razendsnel.”
Online seksualiteit mag bestaan. Jongeren mogen ontdekken, experimenteren, voelen. Maar wel veilig, en met kennis. Dáár maken wij ons sterk voor.
Rianne Swijtink
Gezondheidsbevorderaar
Samenwerken voor veilige jeugd
Naast haar werk bij de GGD is ze ook casemanager bij het Centrum Seksueel Geweld. Die combinatie zorgt ervoor dat ze signalen uit de praktijk snel kan vertalen naar preventief beleid. “We werken intensief samen met partners zoals HelpWanted, Veilig Thuis, en lokale gemeenten. Want alleen samen kunnen we iets betekenen.”
De netwerkbijeenkomsten die ze organiseert, zijn daar een voorbeeld van. Tijdens zo’n bijeenkomst komen professionals en beleidsmakers samen om te praten over consent en online veiligheid. “In 2022 was de opkomst tijdens de bijeenkomsten groot, mede door de aandacht rond het televisieprogramma The Voice. Maar nu de media-aandacht afneemt, zakt het onderwerp weg. Dat is precies het risico. We gaan pas iets doen als het misgaat..."
Een missie met persoonlijke motivatie
Dat ze ooit de overstap maakte van de commerciële marketingwereld naar de GGD, was een bewuste keuze. “Ik was succesvol, maar vroeg me af: waarvoor doe ik dit eigenlijk? Nu werk ik aan iets wat er écht toe doet.” De drijfveer is ook persoonlijk: “Misschien omdat ik zelf kinderen heb. Je gunt hen – en eigenlijk alle kinderen – een veilige plek om op te groeien. Ook online.”
Werken vanuit vertrouwen
Hoewel de thema’s soms zwaar zijn, blijft de boodschap hoopvol. “We werken vanuit vertrouwen. Ouders, scholen, jongeren – iedereen kan bij ons terecht met vragen of zorgen. We zijn er niet alleen als het misgaat, maar juist ook vóórdat het zover komt.”
En wat haar betreft, mag de boodschap nog eens benadrukt worden: “Online seksualiteit mag bestaan. Jongeren mogen ontdekken, experimenteren, voelen. Maar wel veilig, en met kennis. Dáár maken wij ons sterk voor.”