Een rookvrij-bord is een start, geen eindpunt
Startpunt
Twee jaar geleden lanceerde gemeente Hattem de preventieaanpak Krachtig Hattem, naar het model Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). Waar OKO zich officieel richt op de leeftijd 12 tot 18 jaar, koos Hattem voor een integrale aanpak voor alle jeugd van 0 tot 18 jaar. De aanpak van roken/vapen is daardoor in Hattem geen los project, maar gebundeld gekoppeld aan thema’s als gezonde voeding, alcoholgebruik en sociale veiligheid. Deze werkwijze sluit beter aan bij de behoefte van verenigingen. Buurtsportcoachcoördinator Marijke Tip merkt dat er hierdoor meer draagvlak is: “Wanneer je de verschillende thema’s samenvoegt in een samenhangende aanpak, ontstaat er meer kracht én voorkom je dat verenigingen zich overspoeld voelen.”
Rookvrije Kindomgeving
De GGD zet zich met het project ‘Rookvrije Kindomgeving’ in om gemeenten te ondersteunen bij het realiseren van een omgeving waarin kinderen rook- en vapevrij kunnen opgroeien. Aangezien het onderwerp roken/vapen binnen Krachtig Hattem al op de agenda stond, sloot gemeente Hattem graag aan bij het initiatief van de GGD om de stand van zaken binnen hun gemeente te onderzoeken en de ondersteuningsbehoefte te peilen. Martine Peppelenbos, adviseur gezondheidsbevordering bij onze GGD, zoomde samen met Wolter (beleid) en Marijke (uitvoering) in op de plekken waar veel kinderen komen: sport- en speeltuinverenigingen. “De GGD leverde teksten voor de uitnodiging, hielp bij de analyse en vroeg materialen aan voor verenigingen die wilden doorpakken. We zijn daarin goed ontzorgd”, aldus Wolter.
Persoonlijk contact
Hattem is klein en overzichtelijk, dat hielp enorm bij de inventarisatie. “Marijke kent de besturen bijna allemaal persoonlijk, dus een appje doet wonderen”, lacht Wolter. De respons op de peiling was daardoor hoog. Er bleek onder meer behoefte te zijn aan ondersteuning bij het creëren van draagvlak en het handhaven van rookvrij beleid. Waar clubs extra zichtbaar wilden worden, bracht Marijke de materialen persoonlijk langs: “Mijn collega Thomas en ik gingen langs de verenigingen om borden en stickers uit te reiken.”
Uiteindelijk wil je dat rookvrij niet voelt als ‘een extra regel’, maar als iets normaals waar we elkaar bij helpen.
Marijke Tip
Buurtsportcoachcoördinator
‘Samen Scoren’
Uit de reacties vanuit verenigingen bleek dat er veel druk op vrijwilligers kan komen te liggen. “Die voelen zich soms echt de politieagent en krijgen een grote mond,” zegt Marijke. Of het roken verplaatst zich naar de ingang voor het sportpark, vlak vóór het Rookvrij bord. “Dan staan de volwassenen te roken, precies waar de kinderen langskomen.”
Om aanspreken makkelijker te maken en de norm te verbreden van ‘bestuur’ naar ‘iedereen’, organiseerde Hattem in november 2025 de avond ‘Samen Scoren’. De cijfers kwamen op tafel er volgden gesprekken over pijnpunten en ideeën voor aanpak. Dit resulteerde in een intentieverklaring: samen aan de slag voor een gezonde, sociaal veilige en rookvrije omgeving voor kinderen. De vervolgstap in een convenant met afspraken voor de hele gemeente. Wolter: “Er is behoefte aan universele afspraken. Niet alleen binnen één vereniging, maar met alle verenigingen samen. Dat vergroot het draagvlak. En het liefst ook afspraken met ouders en de jongeren zelf. Iedereen die om een kind heen staat, heeft invloed.”
Van papier naar praktijk
“Uiteindelijk wil je dat rookvrij niet voelt als ‘een extra regel’, maar als iets normaals waar we elkaar bij helpen”, zegt Marijke. Daarom is de stap naar gezamenlijke afspraken zo belangrijk: als verenigingen dezelfde lijn trekken en ouders weten wat de bedoeling is, wordt aanspreken minder beladen. Juist door kleine en praktische stappen, groeit een Rookvrije Kindomgeving op termijn uit van een afspraak op papier tot iets wat iedereen samen uitdraagt. Wolter trekt de vergelijking met het roken in het uitgaansleven. “20 jaar geleden rookte iedereen in de kroeg. Dat is nu allang niet meer. Zo moet het ook voor iedereen vanzelfsprekend worden dat je niet rookt of vapet in het zicht van jeugd rond sport- en speelplekken.”
Zo moet het ook voor iedereen vanzelfsprekend worden dat je niet rookt of vapet in het zicht van jeugd rond sport- en speelplekken.
Wolter Bos
Beleidsmedewerker Sport en Onderwijshuisvesting
Aan de slag
Wil je binnen jouw gemeente aan de slag? Dit zijn de tips vanuit gemeente Hattem:
- Inventariseer wat er lokaal speelt, de beschikbare vragenlijsten kunnen je daarbij helpen. Richt je op beleid, praktijk en behoeften. Ga met elkaar in gesprek.
- Koppel thema’s: koppel rookvrij bijvoorbeeld aan gezonde kantine, sociale veiligheid en alcoholvrij.
- Werk samen met partners toe naar een intentieverklaring en/of convenant. Creëer draagvlak in plaats van direct te dwingen.
- Maak het persoonlijk. Korte lijntjes helpen. Persoonlijk materialen uitreiken werkt uitstekend als startpunt voor een verdiepend gesprek.
- Kies voor maatwerk per locatie. Het voornaamste doel is minder zichtbaarheid voor kinderen. Soms is een bewust gekozen rookplek uit het zicht beter dan een heel sportpark rookvrij maken, terwijl kinderen dan langs rokende volwassenen het sportveld op moeten.
Hulp nodig?
Onze GGD ondersteunt gemeenten graag bij het realiseren van een Rookvrije Kindomgeving. Hiervoor bieden we inventarisatie vragenlijsten en inspiratie. Wil je sparren met een deskundige? Neem contact op via Lieke van Dijk, L.vandijk@ggdnog.nl. Samen maken we rookvrij vanzelfsprekend op plekken waar kinderen spelen, sporten en opgroeien.