Rookvrij begint bij de leefomgeving

Van preventieakkoord naar praktijk

De aanleiding voor het project rookvrije kindomgeving ligt bij het lokale preventieakkoord. “We hadden verschillende werkgroepen, onder andere rond roken en alcohol,” vertelt Karlijn. “Bij roken ontstond al snel een sterke lokale samenwerking.” Landelijk beleid speelt daarbij een belangrijke rol, maar volgens Karlijn gebeurt het echte werk lokaal. “Het preventieakkoord geeft richting, maar uiteindelijk moet je in de wijk aan de slag. Netwerken bouwen, mensen bij elkaar brengen en samen kijken: wat werkt hier?” Rookvrije kindomgeving is dan ook geen los thema. “Het hoort bij onze bredere visie op een gezonde leefomgeving. We verbinden het sociale domein met het ruimtelijke domein en werken wijkgericht. Gezondheid moet in al het beleid terugkomen.”

Rookvrij als onderdeel van wijkgericht werken

In Harderwijk krijgt rookvrij steeds meer een plek binnen de wijkgerichte aanpak, vooral in wijken waar gezondheidsverschillen groot zijn. “Daar zetten we extra capaciteit op in, bijvoorbeeld via wijkwerkers. Zij gaan in gesprek met inwoners over stoppen met roken en koppelen dat aan andere ondersteuning die er al is.”

Samenwerking is daarbij essentieel. De gemeente werkt onder andere samen met welzijnsorganisaties, opbouwwerk, woningcorporaties, huisartsen, sportverenigingen en de GGD. “Het mooiste is als mensen in de wijk elkaar weten te vinden. Daar ontstaan de meest waardevolle dingen,” zegt Karlijn. “Als de lijntjes kort zijn, kun je veel sneller inspelen op wat bewoners nodig hebben.”

Sportverenigingen en buurthuizen als sleutelplekken

Voor de inventarisatie van rookvrije omgevingen is gekeken naar verschillende ‘settings’, zoals sportverenigingen en wijkcentra. Niet toevallig. “Daar komen veel kinderen,” legt Karlijn uit. “En als gemeente hebben we daar ook invloed: via accommodaties, beleid en relaties.”

Sportverenigingen spelen een belangrijke rol, maar dat gaat niet altijd vanzelf. “Veel verenigingen willen wel rookvrij zijn, maar vinden het soms lastig om mensen aan te spreken. Vrijwilligers zeggen: we zijn geen politie.” Toch ziet Karlijn ook positieve voorbeelden. “Sommige verenigingen pakken het juist heel voortvarend op. De toon maakt daarin echt het verschil.”

Het gesprek aangaan, zonder oordeel

Wat volgens Karlijn het meest werkt? In gesprek blijven. “Richt je op wat je samen wilt bereiken, niet op de verschillen. In de basis wil iedereen een rookvrije omgeving voor kinderen.”

Dat vraagt om maatwerk, zeker bij verschillende doelgroepen. “Elke doelgroep vraagt een ander ‘haakje’. Bij sommige groepen werkt het als je inzet op gezondheid van kinderen, bij andere speelt bijvoorbeeld status of voorbeeldgedrag een grotere rol. Dat kost tijd en energie, maar het loont.” Belangrijk daarbij is een oordeelloze houding. “Niet met het vingertje, maar uitleggen waarom je bepaalde keuzes maakt. Waarom we bijvoorbeeld geen rookplek faciliteren. Als je dat goed uitlegt, ontstaat er vaak begrip.”

Klein beginnen, zichtbaar maken

Een rookvrije omgeving hoeft niet ingewikkeld of duur te zijn, benadrukt Karlijn. “Begin bij de plekken waar je invloed op hebt: gemeentelijke accommodaties, speeltuinen, sportvelden.”

In Harderwijk zijn op veel plekken rookvrij‑bordjes, stickers op prullenbakken en markeringen geplaatst. “Zichtbaarheid doet veel. Mensen zien het en passen hun gedrag aan.” Soms is het vooral een kwestie van doen. “Niet alles hoeft perfect. Gewoon beginnen. Dat is vaak de eerste en makkelijkste stap.”

Rookvrij als gezamenlijke verantwoordelijkheid

De kracht van het project zit volgens Karlijn in de samenhang. “De inventarisatie staat niet op zichzelf. Het is onderdeel van een bredere beweging richting een gezonde leefomgeving.” Haar boodschap aan andere gemeenten is helder: “Gebruik de invloed die je hebt. Maak keuzes, laat zien waar je voor staat en werk samen met partners in de wijk. Een rookvrije kindomgeving bereik je niet alleen, dat doe je samen.” Want uiteindelijk draait het om de toekomst. “Een gezonde samenleving begint bij de jeugd,” zegt Karlijn. “En die verdient een omgeving waarin niet roken normaal is.”