Het afgelopen jaar onderzochten we wat inwoners nu écht nodig hebben om in beweging te blijven en valrisico’s te verkleinen. Uit interviews en focusgroepen in de pilotgemeenten Epe, Zutphen, Berkelland en Bronckhorst blijkt dat inwoners over het algemeen positief zijn over valpreventieve bijeenkomsten en interventies. Na afloop voelen deelnemers zich fitter, zijn zich meer bewust van valrisico's, hebben meer vertrouwen en durf, en ervaren meer welbevinden. Tegelijkertijd zien we duidelijke verbeterkansen, met name in het bereiken van meer ouderen. Dit geldt in het bijzonder voor de meest kwetsbare doelgroep.

Wat werkt?

Tijdens het webinar gingen we met ruim 30 aanwezige professionals in gesprek over de meest effectieve vervolgstappen. Wat volgens professionals het beste werkt:

• Gezelligheid en sociale verbinding zijn cruciaal voor deelname en motivatie van ouderen. Het versterken van deze elementen in cursussen wordt als meest kansrijk gezien.
• Mond-tot-mondreclame en persoonlijk contact blijken essentieel om zoveel mogelijk ouderen een valrisicotest te laten doen.

Aanwezigen deelden inspirerende voorbeelden, zoals betrokkenheid van huisartsen, aansluiting bij de Dag van de Ouderen, lezingen bij ouderenorganisaties en het organiseren van algemene vitaliteitsdagen. Deze uitwisseling werd als zeer waardevol ervaren.

Vervolgstappen

In 2026 vertalen we deze inzichten naar concrete acties en zetten we in op monitoring. Daarnaast nemen we deze inzichten mee in de verdere uitwerking van de ketenaanpak Valpreventie in 2026 binnen de regio's Apeldoorn/Zutphen en de Achterhoek. Zo bouwen we samen aan effectieve en toegankelijke valpreventie voor alle ouderen in de regio. 

Ketens versterken

De regio werkt stap voor stap aan sterke ketens waarbij het zorgdomein en sociaal domein met elkaar verbonden zijn en elkaar goed weten te vinden. Regiocoördinatoren Kim en Roos zetten zich de afgelopen periode intensief in voor de ketenaanpakken Kind naar Gezonder Gewicht (KnGG), Volwassenen naar Gezonder Gewicht (VnGG) en Valpreventie. Kim en Roos trokken regionaal de kar en zorgden dat de partners meters konden maken. “Onze rol is faciliterend”, vertelt Roos. “We maken regionale afspraken om de lokale implementatie van de ketens te versterken. We doen dát wat nodig is, deze behoefte ligt voor elke keten ergens anders. Wij peilen waar de behoefte ligt en aan de hand daarvan doen we voorstellen. Vervolgens gaan we inhoudelijk aan de slag.”

Valpreventie

Onderzoekers van onze GGD meten regelmatig de behoeften en wensen van onze inwoners op gebied van de ketenaanpakken. Uit inwonersonderzoek over de ketenaanpak valpreventie bleek er vooral een informatiebehoefte te bestaan. De inwoners hebben onvoldoende zicht op het beschikbare beweegaanbod. “In het overleg met de werkgroep is het idee ontstaan voor het maken van een regionale video met lokale varianten voor iedere gemeente. Hier blijkt veel enthousiasme voor te zijn, alle gemeenten doen mee”, vertelt Kim. “Wij organiseren nu de productie van uitlegvideo’s over de beschikbare valpreventietrainingen.” Dankzij deze regionale werkwijze blijven de kosten behapbaar, terwijl elke gemeente een video krijgt die lokaal ingezet kan worden. Vanuit de ketenaanpak is daarnaast regionaal scholing ingekocht, zodat er voldoende gecertificeerde professionals zijn die de trainingen kunnen aanbieden.

KnGG

Ook binnen de ketenaanpak KnGG bleek er in de werkgroep behoefte aan scholing. Er zijn regionaal scholingen ingekocht en uitgevoerd. Hierdoor zijn jeugdverpleegkundigen opgeleid tot centrale zorgverleners en kunnen leefstijlcoaches de erkende kinder-GLI ‘Your Coach Next Door’ uitvoeren. In de werkgroep werd daarnaast duidelijk dat professionals het soms lastig vinden om overgewicht bij kinderen op een goede manier bespreekbaar te maken. Vanuit de JOGG is de e-learning ‘Praten over Gewicht’ ontwikkeld. Hierin leren deelnemers hoe ze met een brede blik naar dit thema kunnen kijken en krijgen de juiste gespreksvaardigheden om het onderwerp bespreekbaar te maken. Kim: “We kijken nu met de werkgroep of we deze e-learning breed kunnen verspreiden, of dat we een aanvullende scholing kunnen organiseren voor professionals.”

VnGG

Binnen VnGG is regio Apeldoorn/Zutphen behoorlijk op weg. Alle gemeenten bieden GLI-programma’s aan en de uitval is hier lager dan gemiddeld in Nederland. Er is dus vooral ruimte voor verbetering vóór de GLI. Verschillende gemeenten in de regio zijn gestart met de ontwikkeling van een leefstijlloket: een informatiepunt waar inwoners aan de hand van een breed gesprek ondersteuning en advies krijgen over het verbeteren van hun leefstijl en inzicht in het lokale leefstijlaanbod. De GGD ondersteunt hierbij door kennis en ervaringen tussen gemeenten te verbinden. Roos: “Uit het inwonersonderzoek blijkt vooral dat men het aanbod niet altijd goed weet te vinden. Wij brengen de kennis en ervaring van de gemeenten bij elkaar zodat ze van elkaar kunnen leren, bijvoorbeeld om het leeftstijlaanbod te borgen.”

Samenwerking

Het woord samenwerking valt veelvuldig in het gesprek. Wat Kim en Roos betreft is dat de sleutel tot het succes van de ketenaanpakken. Ze merken het zowel in onderling overleg als met de partners in de werkgroepen. Kim: “We overleggen onderling wekelijks 1,5 uur om de stand van zaken te bespreken en de taken onderling te verdelen. Je werkt veel efficiënter als je met elkaar kunt sparren, meedenken en samen besluit hoe je een project oppakt.”

Ook partners in de werkgroepen inspireren elkaar: wanneer een gemeente een vernieuwende aanpak kiest, zoals het betrekken van apotheken bij valpreventie, willen andere gemeenten daarvan leren. “Je ziet dat ze elkaar dan vragen gaan stellen om te kijken of zo’n werkwijze ook toe te passen is binnen hun eigen gemeente. Door elkaar beter te leren kennen, weten partners elkaar ook buiten de werkgroep sneller te vinden.”

2026

In 2026 bouwen we voort op de stappen die in 2025 zijn gezet. Zo leveren we regionale valpreventievideo’s op en organiseren we extra scholing voor professionals, zodat zij inwoners nog beter kunnen ondersteunen.  “Ook gaat de GGD de regionale coördinatie van de 2 ketenaanpakken Kansrijke Start en Welzijn op Recept per 2026 oppakken. Hiermee zetten we samen verdere stappen richting een gezondere regio.”

Meer weten over de ketenaanpakken in gebied Apeldoorn/Zutphen? Neem contact op met Kim Koopmans (k.koopmans@ggdnog.nl) of Marije Idzerda (m.idzerda@ggdnog.nl).

Het Kompas Volksgezondheid biedt informatie over gezondheid en welzijn van de inwoners van de 22 gemeenten in onze regio. Met deze gegevens kun je onderbouwd beleid opstellen en samen werken aan een betere gezondheid.

Wat is er nieuw?

• Het aanbod aan onderwerpen op het dashboard is uitgebreid. Het Kompas toont nu ook informatie over gezondheidsachterstanden, digitale media, slaap, suïcidegedachten, hitte en meer. Over ieder onderwerp vind je zowel de cijfers als betrouwbare handreikingen om aan verbetering te werken.
• De onderwerpen op het dashboard hebben nu ook cijfers op wijkniveau. 
• Binnenkort verschijnen de gebiedsprofielen van gemeenten op het Kompas. Een gebiedsprofiel toont in één oogopslag op welke onderwerpen het relatief (on)gunstig gaat in een gemeente. 

Tijdens het webinar hoor je hoe je deze informatie eenvoudig kunt vinden en optimaal kunt inzetten in jouw werk. Meld je direct aan via het inschrijfformulier en nodig gerust je collega’s uit om samen deel te nemen aan deze waardevolle sessie.

We hopen je te zien op 9 maart van 15:30 tot 16:30 uur!

Van landelijke kennis naar regionale praktijk

Paul werkt sinds 2 jaar bij onze GGD als onder andere als regionaal projectleider ketenaanpak valpreventie. “Ik heb veel ervaring opgedaan in de sport en beleidsontwikkeling op landelijk niveau, maar de lokale en regionale dynamiek kende ik nog niet. De kans om te ontdekken of landelijk beleid ook in de praktijk werkt en of landelijke kennis ook lokaal en regionaal wordt toegepast, sprak me enorm aan.”

Verbinding als sleutel

De afgelopen jaren werkte Paul vooral aan het verbinden van organisaties en mensen die elkaar nog niet of onvoldoende kenden. “Wil je dat inwoners zich bewust worden van valrisico’s en de juiste ondersteuning krijgen? Dan moet je zorgen voor bewustwording bij en samenwerking tussen partijen in het sociaal en zorgdomein. Regionaal hebben we dat voor elkaar gekregen door bijvoorbeeld paramedici, apothekers, eerstelijnszorgorganisaties en gemeenten samen te brengen en gezamenlijk een werkwijze vast te stellen. Daarnaast zit er veel kennis in het veld dus breng ik ook lokale projectleiders bij elkaar om goede voorbeelden en lessen uit te wisselen en gezamenlijke vraagstukken te signaleren die regionaal opgepakt kunnen worden. Zo kunnen we vanuit de regio lokaal de implementatie van valpreventie versterken.”

Aanjager

Paul ziet zichzelf als procesbegeleider: “Ik voer het gesprek met alle betrokkenen, zorg dat er afspraken worden gemaakt en deze ook worden toegepast. Je bedenkt samen nieuwe werkwijzen, maar die moeten lokaal soms worden aangepast. Het is cyclisch werken: steeds bijsturen op basis van wat je tegenkomt, maar wel vanuit de uitgangspunten die onder de regionale werkwijze liggen.”

Knelpunten & verbeterpunten

Een belangrijk knelpunt is de positie van de huisarts bij de valrisicobeoordeling. “Landelijk is afgesproken dat huisartsen deze beoordeling doen, maar niet alle huisartsen willen of kunnen dit oppakken. Dat vraagt veel inzet van lokale projectleiders en kan leiden tot verschillende werkwijzen. Meer eenduidigheid zou het proces voor iedereen duidelijker maken.”

Toekomst: bewustwording en nazorg

Het vergroten van bewustwording, het includeren van de valrisicotest in regulier inwonercontact en het verbeteren van registratie en nazorg zijn belangrijke aandachtspunten voor de toekomst. “We moeten zorgen dat meer mensen valrisicotesten goed kunnen uitvoeren en weten waar ze ouderen naartoe kunnen verwijzen. Daarnaast is betere registratie, declaratie en nazorg belangrijk, zodat we zicht houden op de doelgroep en tijdig kunnen bijsturen. Ook krijgen we dan beter in beeld of de doelen die we met elkaar gesteld hebben ook behalen”

Samenwerking als motivatie

Wat Paul motiveert? “Door samenwerking tussen sociaal en zorgdomein kun je echt het verschil maken voor ouderen. Je ziet dat een val enorme impact kan hebben, terwijl veel leed te voorkomen is met goede preventie. Het is mooi om te zien dat er bestuurlijk draagvlak is, organisaties elkaar steeds beter weten te vinden en dat ze samen werken aan oplossingen.”

Blijven ontwikkelen

Blijven leren van elkaar en samen ontwikkelen ziet Paul als een belangrijke succesfactor. “We zijn nu echt in opbouw. Het is belangrijk om te blijven leren van elkaar en samen te blijven ontwikkelen. Goede communicatie, digitale communicatie- en verwijssystemen en afstemming met alle partners zijn daarbij essentieel.”

Onafhankelijke procesbegeleider

De onpartijdige rol van de GGD maakt het mogelijk om samenwerking te bevorderen en onduidelijkheden weg te nemen. “We zijn geen partij in de uitvoering, maar kunnen als procesbegeleider en kennispartner samenwerking bevorderen en onduidelijkheden wegnemen. Daarnaast hebben we een goede relatie met andere regio's waar natuurlijk dezelfde vraagstukken leven, hebben we goed zicht op de landelijke kennisinfrastructuur en kunnen we die kennis naar de regio brengen. Als GGD is monitoring en evaluatie een kernactiviteit en maken we binnen de ketenaanpak inzichtelijk hoe de ontwikkeling van de lokale ketenaanpakken verloopt en wat daarin goed en minder goed gaat.  Zo zorgen we voor continue voortgang en breed gedragen besluitvorming”.

Criminele netwerken worden steeds slimmer. Ze benaderen kinderen via de socials, dit gebeurt vaak al vanaf 12-jarige leeftijd. “Leerkrachten zien de signalen wel, maar weten vaak niet hoe ze moeten handelen, daar kunnen wij met ons initiatief bij helpen”, legt Stef uit. Jeremy had al enige ervaring in het verzorgen van trainingen aan docenten, daar zijn in deze samenwerking enkele accenten aan toegevoegd. Stef: “In de eerste stap worden de leerkrachten zelf getraind, vervolgens geven de leerkrachten les in hun eigen klas.” Zo leren de leerlingen onder meer wat de red flags zijn, wat de gevolgen kunnen zijn als ze worden betrapt en wat ze kunnen doen als ze worden benaderd. Ook is er ondersteunend materiaal voor scholen én ouders beschikbaar.

Wil je meer informatie of deelnemen aan een pilot met jouw school? Neem contact op via s.schreutelkamp@ggdnog.nl. 

Een integrale wijkaanpak die werkt

Vanuit onze GGD werken de 3 wijkregisseurs aan het programma ‘Een Rookvrij Leven voor Iedereen'. Dit programma is een initiatief van Pharos en GGD GHOR Nederland, waarbij wordt ingezet op een daling van het aantal rokende mensen in kwetsbare wijken in een integrale, lokale aanpak.

En die aanpak loont. Uit een effectmeting blijkt onder andere dat elke euro die we investeren in de wijkaanpak op korte termijn (minstens) 9 cent extra oplevert. Investeren in stoppen met roken met behulp van een wijkaanpak waarin de inwoner centraal staat loont – en opvallend genoeg zien we deze baten al vroeg na de opstartfase, wat veelbelovend is voor de nabije toekomst.

De kracht van samenwerking

Lieke vertelt: “Tijdens het symposium kwam de kracht van verbinding en samenwerking mooi naar voren. Het samen met inwoners, lokale professionals en gemeenten doen, daar gaat het om! In Terborg (Oude IJsselstreek) doen we dit ook. Daar pakken we activiteiten op met de moskee, jongerenwerk, sociaal werk, IrisZorg, de gemeente, de wooncorporatie en huisartsenzorg. Zo zetten veel verschillende professionals en organisaties zich in om het gesprek over roken te versterken in de wijk. Daarnaast creëren we Stoppen Met Roken (SMR)-aanbod en leiden we inwoners toe naar passende ondersteuning.”

Ook werd het videportret van de wijkaanpak in Harderwijk vertoond, die in première ging tijdens het symposium. Roos Aartsma: "We hebben een hele mooie samenwerking met de moskee en dat resulteert in mooie resultaten, in eerste instantie onder Turkse vrouwen, maar later ook onder de jongeren en de Turkse mannen."   

Pakje voor sTOPPERS

Joyce Dieleman en Heidi Willems (sociaal werker en SMR-coach) gaven in een deelsessie een presentatie over hoe ze in hun wijk in het waterkwartier in Zutphen in gesprek gaan met jongeren. Dit doen ze met behulp van een pakje voor sTOPPERS (in samenwerking met de gemeenten Deventer en Apeldoorn) en korte reels (bekijk een voorbeeld van één van de reels) die tot stand zijn gekomen samen met jongeren. Joyce ligt toe: "Na afloop van onze presentatie was er veel enthousiasme voor het pakje voor sTOPPERS, dat was erg leuk om te merken." 

In het nieuwe jaar bundelen we de gezamenlijke lessen uit onze 4 wijkaanpakken in een concreet handelingsperspectief. Daarnaast zorgen we dat de behaalde resultaten uit deze waardevolle projecten geborgd worden en actief worden doorgezet.

Deze werkwijze is opgemerkt door VeiligheidNL, die ons vroeg hierover te vertellen tijdens het landelijke webinar ‘Monitoring van de ketenaanpak valpreventie’ van VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten), het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en VeiligheidNL. Henriëtte Hoeven - Mulder, coördinator van de Learning community data stewards van GERDA, gaf 2 december een presentatie voor 135 belangstellenden uit heel Nederland. 

Wat is GERDA?

GERDA staat voor Geïntegreerde Regionale Data-infrastructuur Achterhoek. In GERDA kunnen patiëntgegevens van verschillende organisaties 1 op 1 aan elkaar worden gekoppeld, zonder dat de privacy in het geding komt. Henriëtte: “GERDA is een mooi voorbeeld van samenwerking en digitale innovatie. GERDA maakt domeinoverstijgend onderzoek mogelijk, en faciliteert de transitie in de gezondheidszorg.” Momenteel zijn 7 organisaties aangesloten bij GERDA, waaronder onze GGD. 

GERDA in de praktijk

Aanvullend op het webinar is een interview gepubliceerd, waarin GERDA beschreven staat als praktijkvoorbeeld van domeinoverstijgend datagebruik voor betere zorg. Henriëtte vertelt onder over de inzet van GERDA bij de ketenaanpak valpreventie: “We zijn momenteel bezig met voorspellende analyses. We willen de kenmerken van de risicogroepen in kaart brengen, zodat we heel gericht interventies kunnen aanbieden. Daarnaast focussen we ook op de risicofactoren.” Door het combineren van data uit verschillende bronnen ontstaan nieuwe inzichten: "Het ziekenhuis registreert niet of iemand gevallen is, maar alleen de uiteindelijke diagnose. Dankzij GERDA kunnen we de informatie uit het ziekenhuis koppelen aan gegevens van VVT-organisaties, waardoor een completer beeld ontstaat.”

Lees het gehele interview.
Kijk voor meer informatie op www.gerda.nl.  

Waar we vanuit praktijk, beleid en wetenschap aan werken:

Gecombineerde leefstijlinterventie (GLI)

De GLI richt zich op het bevorderen van een gezond gewicht. We zijn continu bezig om dit programma zo goed mogelijk te laten aansluiten op de praktijk en wensen van de doelgroep. Hiervoor wordt met diverse partijen (onder andere Ancora Health) aanvullend onderzoek uitgevoerd naar optimalisatie van onder meer de online SLIMMER variant.

Vitaal ouder worden

Vergrijzing is en blijft een van de belangrijkste opgaven waar we als maatschappij voor staan. Een belangrijk vraagstuk is hoe we ouderen in staat stellen zo lang mogelijk in goede gezondheid te leven. Programma’s gericht op het versterken van spierkracht en verbetering van mobiliteit dragen bij, maar ondervinden vaak nog veel barrières bij de implementatie. Met ons project ‘Blijvende Kracht’ willen we bijdragen aan betere inbedding in de keten van zorg, zodat meer mensen kunnen profiteren van de positieve gezondheidseffecten.

Gezondheidsachterstanden aanpakken

Gebrek aan financiële zekerheid, vaak in combinatie met een slechtere woonsituatie of arbeidsomstandigheden, leidt vaak tot gezondheidsachterstanden. In het project ‘Impact van sociaal beleid op de gezondheid’ worden sociale beleidsinterventies gericht op onder meer armoede, schulden en inkomensonzekerheid geëvalueerd op leefstijl- en gezondheidsuitkomsten. Deze kennis benutten we ook voor onderzoek rond andere leefstijlprogramma’s.

Investeren in een gezonde jeugd

De mentale gezondheid van jongeren blijft een aandachtspunt, net zoals het bevorderen van een gezonde leefstijl met aandacht voor de leefomgeving. Projecten zoals Schooltuinen, Jongeren op Gezond Gewicht, Veerkracht en SWITCH - dat gericht is op het bevorderen van gezond en duurzaam voedingsgedrag - dragen hier aan bij.

Maatschappelijk relevant onderwijs

AGORA biedt studenten van diverse studierichtingen stage- en afstudeermogelijkheden binnen projecten die zich richten op preventie en gezondheidsbevordering.

Meer info

Meer weten over AGORA? Bezoek onze vernieuwde website www.regionalekenniswerkplaats.nl.

Signalen herkennen

Femicide is het opzettelijk doden van een vrouw of meisje omdat zij vrouw is. In Nederland wordt elke 8 dagen een vrouw om het leven gebracht door haar (ex)partner. “Als GGD staan we voor de gezondheid en het welbevinden van al onze inwoners. Door professionals te trainen in het herkennen van waarschuwingssignalen, kunnen we vrouwen beter beschermen en tragedies helpen voorkomen. De signalen die voorafgaan aan femicide vormen de kern van onze workshop", legt team seksuele gezondheid uit.

8 herkenbare stappen

Deze workshop is voor gemeenten ontwikkeld, omdat er 8 duidelijke stappen zijn die voorafgaan aan femicide.

1. Relatieverleden
   Een pleger van huiselijk geweld gedraagt zich in elke relatie bezitterig en agressief. Denk niet: het lag aan zijn ex; het ligt aan zijn karakter.
2. Snelle verbintenis
   De relatie ontwikkelt zich snel, de man wil de vrouw snel aan zich binden. Hij geeft veel aandacht en cadeaus. Zodra er een verbintenis is, gaat hij er rechten aan ontlenen.
3. Leven met controle
   De partner krijgt het gevoel gevangen te zitten in de relatie en het is uiterst moeilijk om dit te doorbreken.
4. Ingrijpende gebeurtenis
   Er is een trigger, bijvoorbeeld het verbreken van de relatie of een ingrijpende gebeurtenis. Deze trigger werkt vaak als een katalysator op het geweld.
5. Escalatie
   De pleger probeert de controle terug te krijgen, bijvoorbeeld met geweld of stalking. Regelmatig valt de relatie terug naar fase drie, tot het weer misgaat.
6. Verandering in het denkenSommige daders weigeren zich neer te leggen bij een relatiebreuk. Ze voelen zich zo afgewezen en vernederd dat moord een optie wordt. De vrouw is niet langer een bezit, maar iemand die gestraft moet worden.
7. Moordplannen
   Gedachten aan moord ontstaan. De dader begint meer te googelen en concrete plannen te maken.
8. Moord en zelfdoding
   In meerdere gevallen doodt de dader niet alleen zijn (ex-)partner, maar ook zichzelf. Als er kinderen zijn, lopen die ook gevaar.

Met deze workshop willen we onze collega’s én de gemeenten in Noord- en Oost-Gelderland beter informeren, zodat zij meer kennis hebben om signalen op tijd te herkennen en het gesprek aan te gaan. Een aantal gemeentes heeft al belangstelling getoond en er zijn data gepland. Vandaag gaat er een uitnodiging naar alle gemeenten uit onze regio om de workshop kosteloos aan te vragen. Dat kan het hele jaar door.

Workshop

Naast het bieden van informatie en doorverwijzen, zet onze GGD zich actief in door het organiseren van workshops en het trainen van professionals. Wil je meer weten over deze workshop of deze aanvragen voor jouw gemeente? Neem contact op met team seksuele gezondheid via ons contactformulier op www.ggdnog.nl/contact

Hulp nodig?

Ben je zelf slachtoffer of heb je zorgen over iemand anders? Neem dan contact op met:

• Veilig Thuis: 0800 2000 (gratis, 24/7)
• Politie: 0900 8844 of bij spoed 112

Sinds april werken de gemeenten Gemeente Aalten, Gemeente Berkelland, Gemeente Bronckhorst, Gemeente Montferland, Gemeente Doetinchem, Gemeente Oude IJsselstreek, Gemeente Oost Gelre, en Gemeente Winterswijk regionaal samen vanuit JOGG Achterhoek. Samen zetten zij zich in voor het landelijke programma JOGG, gezonde jeugd, gezonde toekomst. Het doel: zorgen dat gezonde keuzes vanzelfsprekend worden op school, bij de sportvereniging, in de kinderopvang en thuis. Het aanjagen op lokaal en regionaal niveau zorgt ervoor dat de gezonde keuze steeds vaker centraal staat, met speciale aandacht in de regio voor voeding en waterdrinken. 

Eerste resultaten

De eerste resultaten van de regionale samenwerking zijn duidelijk zichtbaar. Door de regionale samenwerking ervaarden nieuwe JOGG-regisseurs dat ze lokaal een start konden maken. Ook vond de Achterhoekse Waterweek plaats, waarbij inwoners werden uitgedaagd om 7 dagen lang uitsluitend water te drinken. De 8 gemeenten willen de Waterweek volgend jaar uitbouwen en streven naar een structurele plek in het beleid. Niet alleen op scholen, maar ook in sportkantines en bedrijfskantines moet de gezonde keuze vanzelfsprekend worden. Daarnaast zijn er nieuwe samenwerkingen opgezet met regionale partners zoals Platform Achterhoek Food, Yunio Jeugdgezondheidszorg en Achterhoek VO. Samen willen zij ervoor zorgen dat gezonde keuzes overal binnen handbereik zijn: op school, bij de sportvereniging en in de buurt.

In gesprek over gezonde keuzes

Ook ging het gesprek over de leefomgeving van jongeren in de Achterhoek. Er zijn zorgen over de sterke commerciële verleiding waarmee ze dagelijks worden geconfronteerd. De conclusie: preventie vraagt om regionale samenwerking, aandacht voor welzijnsthema’s zoals stress en ontspanning én geduld. “Je plant een zaadje, maar je ziet het bloempje nooit meteen opkomen. Dat kost tijd”, aldus Hans te Lindert, rector Chr. College Schaersvoorde en voormalig wethouder in Aalten. Kleine, zichtbare stappen zijn cruciaal om gezond gedrag onderdeel te maken van het dagelijks leven. 

Samen vooruitkijken

De gemeenten hebben al concrete plannen voor 2026:

• De Achterhoekse Waterweek is van 13 tot en met 19 april 2026.
• Een tweede regionale campagne voor gezondere lunchtrommels.
• Uitbreiding samenwerking met supermarkten.

Samen maken we gezond gewoon. De Achterhoek zet de eerste stappen, doe je ook mee? 

Sinds haar start in september 2023 werkt ze met veel energie aan de ketenaanpak Kind naar Gezonder Gewicht (KnGG). Als regionaal coördinator in de Achterhoek speelt ze een belangrijke rol bij het invoeren van deze ketenaanpak. “Ik kwam net van de universiteit, alles was nieuw voor mij. Maar ik vond het meteen een prachtige uitdaging: samenbouwen aan een gezonde toekomst voor kinderen.”

Een vliegende start

Vanuit de landelijke akkoorden IZA en GALA werd het voor gemeenten verplicht om een ketenaanpak voor overgewicht bij kinderen op te zetten. Al snel waren de Achterhoekse gemeenten erover eens om dit regionaal in te richten, zodat de lokale implementatie ondersteund werd. In de Achterhoek werd gekozen om de centrale zorgverlener – een belangrijke nieuwe functie in deze aanpak – bij de GGD en Yunio te beleggen. “Dat was echt vooruitstrevend. In veel regio’s moest of moet dat besluit nog worden genomen, maar de Achterhoekse gemeenten en de GGD en Yunio zeiden direct: we gaan het gewoon doen! Daardoor konden we snel starten met opleiden.”

De centrale zorgverlener: spin in het web

Het is belangrijk dat kinderen opgroeien in een gezonde omgeving. Maar soms lukt het niet vanzelf. Soms heeft een kind of gezin nét wat extra steun nodig om een gezonde leefstijl vol te houden. Dan kan de aanpak Kind naar Gezond Gewicht (KnGG) gerichte ondersteuning bieden aan het kind en gezin. De centrale zorgverlener is hierbij een belangrijke spin in het web die het gezin begeleidt en samen met hen kijkt wat er écht nodig is, waarbij wordt gekeken naar zowel leefstijl als niet-leefstijl gerelateerde problematieken. Eén professional, de centrale zorgverlener, is vast aanspreekpunt en bouwt zo een vertrouwensrelatie op met het kind en het gezin en waarbij de samenwerking tussen het zorg- en sociaal domein centraal staat. 
De aanpak is maatwerk. “Bij een licht risico begeleidt de centrale zorgverlener het gezin zelf. Bij een matig of hoog risico verwijzen ze door naar een kinderleefstijlcoach, die twee jaar lang een kind en gezin begeleidt. Zo krijgt ieder gezin passende hulp.”

Regionale samenwerking

Inmiddels zijn 8 centrale zorgverleners actief in de Achterhoek, verdeeld over alle 8 gemeenten. “5 zijn opgeleid, 3 volgen nu de opleiding. En daarnaast hebben we straks 6 kinderleefstijlcoaches. Zo bouwen we aan een stevig netwerk.” De kracht van de aanpak zit volgens Lieke in de samenwerking. “Iedere gemeente heeft een lokale projectleider. Dat maakt de lijnen kort. Daarnaast werken we, samen met alle lokale projectleiders, nauw samen met regionale organisaties.

Die samenwerking krijgt ook landelijk aandacht. “De Achterhoek loopt voorop,” vertelt ze trots. “We hebben de rol van centrale zorgverlener meteen bij de jeugdgezondheidszorgorganisaties GGD en Yunio belegd, terwijl veel regio’s daar nog mee bezig zijn. Dat zorgt voor duidelijkheid en continuïteit.”

Preventie aan de voorkant

Wat haar drijft? De overtuiging dat elk kind een eerlijke kans verdient om gezond op te groeien. “Het begint bij kennis. Als kinderen leren wat gezond eten en bewegen is, staan ze meteen 1-0 voor. Maar de omgeving moet wel meewerken.” Lieke geeft een voorbeeld: “Als een kind via een sportcoach wordt doorverwezen naar een club en daar alleen chips en cola te koop zijn, dan werkt dat niet. Gezond gedrag moet makkelijker en aantrekkelijker worden. Daarom zoeken we ook de samenwerking met regionale initiatieven zoals JOGG-Achterhoek en lokale JOGG-regisseurs die gezonde voeding en bewegen stimuleren.” Zelf is Lieke ook regionaal JOGG-coördinator, en veel lokale KnGG-projectleiders zijn eveneens JOGG-regisseurs. Op die manier kun je preventie en zorg effectief met elkaar verbinden op lokaal en regionaal niveau. JOGG is een landelijk initiatief dat zich inzet voor ‘Gezonde jeugd, gezonde toekomst’.

Lieke ziet het als haar missie om preventie meer aan de voorkant te brengen. “Niet pas helpen als het misgaat, maar zorgen dat kinderen en gezinnen in een gezonde omgeving kunnen leven. Daar hoort ook een bredere maatschappelijke verandering bij: van snackautomaten tot schoolpleinen.”

'Ga het gesprek aan'

Ze heeft een duidelijke boodschap voor professionals: durf het gesprek aan te gaan. “Overgewicht is soms een gevoelig onderwerp, maar ouders willen vaak wél praten – alleen weten professionals niet altijd hoe. Met deze netwerkaanpak kunnen ze nu makkelijker doorverwijzen en samen met gezinnen kijken wat er nodig is. Dat is echt waardevol.” Samenwerking blijft haar belangrijkste wens. “Met gemeenten, zorgverleners, scholen en ouders. We hebben allemaal hetzelfde doel: een gezonde generatie.”

De gezonde keuze als normale keuze

Ze besluit met een glimlach: “Ik hoop dat het straks heel normaal is dat kinderen bewegen, dat er in sportkantines fruit ligt en dat gezonde keuzes vanzelfsprekend zijn. Een samenleving waarin gezond ook echt gewoon is; dat is waar we naartoe werken.”

Hoe vergroot ik de veerkracht van mijn kind?

Adviseurs gezondheidsbevordering Irene Linders en Kim Koopmans gingen samen met ouders in gesprek over hoe zij omgaan met stress bij hun kind in verschillende situaties. Ze bespraken met elkaar vragen als: ‘Hoe ga je er als ouder mee om als je kind veel stress ervaart door school?’, ‘Wat is het effect van jouw gedrag op je kind?’ en ‘Wat kun je eventueel anders doen als ouder?’. Dat leidde tot mooie gesprekken en veel momenten van herkenning.

Irene en Kim: “Twee dingen die de ouders teruggaven waren ‘Je bent niet alleen’ en ‘We hebben allemaal hetzelfde en we doen allemaal ons best. Een aantal tips die we de ouders meegaven:

• Bied steun en zoek verbinding.
• Zorg voor duidelijkheid: maak afspraken, handhaaf deze en stel grenzen.
• Stimuleer je kind om zelf na te denken over oplossingen: wat zou je een goede vriend of vriendin adviseren?
• Praat met elkaar en vooral: luister!”

Vapen, roken, alcohol & andere middelen

Heidi Willems van Perspectief was als Stoppen met Roken-coach aanwezig. Als GGD werken wij met onder meer Perspectief Zutphen samen in de wijkaanpak een Rookvrij Leven voor Iedereen. Heidi blikt terug: “Er was een plenaire start over Geweldloos verzet en Verbindend gezag. Met humor en praktijkvoorbeelden werd het principe duidelijk: sluit eerst aan bij de beleefwereld van je kind, en geef daarna pas een correctie op het gedrag. Dit werkt niet alleen in het ouderschap, maar ook in relaties, op het werk of in de klas.” 

Na de pauze konden ouders kiezen voor onze workshop ‘Hoe ga je het gesprek aan over vapen, roken, alcohol en andere middelen’. Heidi: “Hoewel niemand zich had ingeschreven waren er veel waardevolle napraat- en pauzegesprekken. Zo heb ik de STOPPER (zie foto) uitgedeeld aan ouders – een informatief pakje dat rokers en vapers helpt op weg naar een rook- en vapevrij leven. Ouders kunnen het gebruiken om met hun kind in gesprek te gaan over dit onderwerp, of om zelf de stap te zetten naar een rook- en vapevrij leven. Een geslaagde avond wat ons betreft, want ieder zaadje is er één!”

Digitale liefde

Team seksuele gezondheid gaf deze avond een workshop over Digitale liefde. Judith, adviseur seksuele gezondheid vertelt: “De deelnemers aan de workshop vonden de informatie erg waardevol. We spraken over sociale media en welke rol sociale media speelt in de manier waarop pubers contact hebben met anderen. Onze conclusie was dat het belangrijk is dat je met je puber in gesprek blijft over wat ze online doen en wie ze daar tegen komen. Ook is het van belang om van tevoren het gesprek aan gaan over een - voor sommige mensen - moeilijk bespreekbaar thema als sexting. Blijf met je kind in verbinding en laat duidelijk weten dat jij er voor ze bent als ze vragen hebben.”

Jeugdgezondheidszorg

Op de pagina van Jeugdgezondheidszorg staan cijfers over de activiteiten die het team uitvoerde in het afgelopen schooljaar. Denk aan het aantal uitgevoerde gezondheidsonderzoeken, verzuimgesprekken, groepslessen Veerkracht en workshops KinderrechtenNu. Dit gebeurde op zowel het basis- als voortgezet onderwijs. De opkomst bij de gezondheidsonderzoeken is hoog. Daardoor speelt jeugdgezondheidszorg een belangrijke rol in het gezond opgroeien van de jeugd. Ook vind je cijfers over de uitvoer van het programma Gezonde School, zoals het aantal advies- en begeleidingstrajecten. Heb je vragen over de uitkomsten op de pagina Jeugdgezondheidszorg? Stel ze gerust aan de jeugdarts en/of verpleegkundige tijdens het relatiegesprek dit najaar. 

Gewicht

Op de pagina Gewicht zijn de cijfers voor kleuters, bovenbouw basisonderwijs en onderbouw voortgezet onderwijs bijgewerkt. Deze cijfers zijn afkomstig uit de registraties van Jeugdgezondheidszorg en van CJG Apeldoorn, die de lengte en het gewicht van deze kinderen en jongeren meten. De cijfers tonen het gemiddelde van het genoemde jaar en de 3 jaren ervoor. Dat geeft een beter beeld omdat cijfers per jaar soms veel op- en neergaan. Bij de kleuters is een lichte daling van overgewicht te zien. In de bovenbouw van het basisonderwijs is overgewicht stabiel, maar neemt het aandeel kinderen met ernstig overgewicht (obesitas) toe.

Aan de slag met een gezonde leefstijl bij kinderen?

Ben je op zoek naar hulp bij het kiezen of aanpassen van een interventie of activiteit? Of op welke doelgroep je moet inzetten? Dan denken we graag met je mee. Neem contact op met team Advisering Publieke Gezondheid: adviseringpubliekegezondheid@ggdnog.nl.

Als regionaal projectleider van Kansrijke Start Achterhoek werkt Karin aan één doel: wij willen dat alle kinderen – tijdens de zwangerschap en de eerste twee jaar na de geboorte – die opgroeien in een gezin in een kwetsbare situatie, een goede start krijgen. Zodat zij, net als andere kinderen, evenveel kans hebben om gezond en veilig op te groeien. Niet met dikke beleidsnota’s, maar met mensen die elkaar weten te vinden; van verloskundige tot sociaal werker en van kraamzorg tot ziekenhuis.

Eerste duizend dagen van een kind

Kansrijke Start draait om de eerste duizend dagen van een kind: vóór, tijdens en na de zwangerschap tot ongeveer 2 jaar. Precies in die periode wordt de basis gelegd voor gezondheid, leren en meedoen. In de Achterhoek werken partners samen in 2 subregionale coalities, Achterhoek-Oost en Achterhoek-West. Aan tafel zitten onder andere verloskundigen, kraamzorg, gynaecologen, kinderdagverblijven, jeugdgezondheidszorg, sociale (wijk)teams en gemeenten. Het doel: kinderen die opgroeien in kwetsbare omstandigheden een kansrijke start geven.

Verbindende opdracht

“Eén op de zes kinderen wordt geboren in een gezin waar de kwetsbaarheid leidt tot kansenongelijkheid,” zegt Karin. “Wat je in die eerste jaren mist, draag je vaak je leven lang mee – fysiek, mentaal én sociaal. De praktijk is weerbarstig: werkdruk en personeelstekorten zetten ketenpartners onder druk, systemen sluiten niet altijd op elkaar aan en professionals missen soms een direct lijntje met ‘de juiste persoon’ in de andere domeinen. Ook is het verleidelijk om de doelgroep heel breed te maken, terwijl Kansrijke Start juist de meest kwetsbare gezinnen wil bereiken – ook als zij zorg mijden.” Karin ziet daar haar verbindende opdracht: concreet maken wat al werkt en drempels verlagen waar het spaak loopt.

Tijd voor het gezin

Beide subregionale coalities kunnen van elkaar leren. In Achterhoek-Oost is al een mooie samenwerking tot stand gekomen tussen de POP-poli en het sociaal domein. Ook in West-Achterhoek worden nu stappen gezet om deze samenwerking verder te versterken. Ondertussen is ook in de Achterhoek de zorgpadentool online: een hulpmiddel voor professionals om elkaar beter te vinden, van verslavingszorg tot psychische kwetsbaarheid. Met heldere samenwerkingsafspraken hoeft niemand meer te ‘zoeken’ naar een contactpersoon; tijd die vrijkomt voor het gezin.

Omdat elk gezin anders is, borduurt de coalitie voort op bewezen interventies. Voor sommige aanstaande moeders betekent dat intensieve huisbezoeken via VoorZorg; anderen krijgen regie met het programma Nu Niet Zwanger. Een baby startpakket kan helpen wanneer basisbenodigdheden ontbreken; via de bibliotheek loopt taalstimulering voor jonge kinderen. Steeds gaat het om slim aansluiten op wat er al is. En borgen dat het ook daadwerkelijk bij de juiste gezinnen terechtkomt.

Elkaar sneller vinden

De stem van ouders is daarbij onmisbaar. Karin vertelt over sleutelpersonen, die nieuwkomers en oudkomers letterlijk meenemen naar de verloskundige of kraamzorg en hun ervaringen teruggeven aan de tafel. “Zij laten ons zien waar we nog blinde vlekken hebben.” Ook kleine momenten maken verschil. Tijdens een coalitieoverleg schoof iemand van Paramedie Achterhoek aan: “Jullie kennen elkaar al, maar ik ken jullie nog niet.” Die ene zin werd het startpunt voor gerichte kennismaking en uitwisseling. Het klinkt simpel, maar precies daar zit de winst: professionals vinden elkaar sneller en verwijzen zekerder door. Met de juiste ondersteuning krijgen kinderen meer een kansrijke start.

Verbinden, versterken en volhouden

Waarom dit ertoe doet? "In Noord- en Oost-Gelderland betekent een goede start minder gezondheidsachterstanden, minder zorgkosten later en meer gelijke kansen op school en werk. Daar ligt precies de publieke opdracht van de GGD: verbinden wat al goed is, versterken waar het wringt en volhouden tot de basis voor ieder kind op orde is. Eén menselijk verhaal maakt dat direct voelbaar en laat zien dat een regio alleen écht gezond is als elk kind kansrijk kan beginnen."

Langer veilig & zelfstandig thuis wonen

Inzetten op valpreventie bij ouderen is van groot belang. Het helpt persoonlijk leed te voorkomen en draagt eraan bij dat ouderen langer veilig en zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. Bovendien leidt het tot lagere zorgkosten, doordat minder ouderen medische hulp nodig hebben na een val.

Samenwerken

Sinds 2023 zijn gemeenten samen met zorgverzekeraars verantwoordelijk voor het inrichten en uitvoeren van de ketenaanpak valpreventie. Hiervoor werken zij samen met huisartsen, fysiotherapeuten en welzijnsorganisaties. Gemeenten zorgen ervoor dat ouderen met een verhoogd valrisico opgespoord worden, dat er valpreventieve beweeginterventies beschikbaar zijn en dat er voldoende beweegaanbod voor ouderen is.

Regionale coördinatierol

GGD Noord- en Oost-Gelderland heeft de regionale coördinatierol bij de inrichting en uitvoering van de ketenaanpak Valpreventie in de regio’s Achterhoek en Apeldoorn/Zutphen. De GGD organiseert en versterkt de samenwerking tussen gemeenten, verbindt het sociaal domein met de zorg en ondersteunt lokale projectleiders bij het uitvoeren van de ketenaanpak in hun eigen gemeenten. Ook voert de GGD de monitoring en evaluatie (M&E) uit door de voortgang en de effectiviteit van de aanpak te meten. M&E draagt op deze manier bij aan het continu leren en verbeteren van de ketenaanpak. De rol die onze GGD in deze en andere (keten)aanpakken heeft, sluit goed aan bij de coördinerende rol van de GGD die in het AZWA-akkoord wordt genoemd.

Wat is de zorgpadentool?

De zorgpadentool biedt overzichtelijke doorverwijsinformatie in zogeheten zorgpaden. Hiermee wordt in één oogopslag duidelijk welke ondersteuning lokaal beschikbaar is, wie die hulp biedt en hoe je contact kunt opnemen. Denk aan zorgpaden rondom thema’s als:

• Psychische problematiek
• Middelengebruik
• Huiselijk geweld
• Inkomen en financiële zorgen

Voor professionals in de geboortezorg – van verloskundigen en gynaecologen tot kraamverzorgenden, huisartsen en JGZ-medewerkers en medewerkers sociale teams – betekent dit een praktisch hulpmiddel dat verwijzen een stuk eenvoudiger maakt. Zo kan een verloskundige snel zien naar welke lokale specialist zij een zwangere vrouw met bijvoorbeeld financiële problemen kan doorverwijzen.

Feestelijke lancering in de Achterhoek

Donderdagmiddag werd de zorgpadentool voor de Achterhoek feestelijk gelanceerd. Met een interactieve Zorgpadkennisquiz maakten professionals kennis met de tool. En naar goed Achterhoeks gebruik werd ter ere van de komst van de zorgpadentool Achterhoekse gemeenten genoten van een heerlijke krentewegge.

Ontdek de zorgpaden in jouw gemeenten

De zorgpadentool Kansrijke Start is vanaf nu online beschikbaar voor alle Achterhoekse gemeenten.

Betrokken bij de ketenaanpak

Toen een collega vertrok, nam Wieteke de werkzaamheden in de Achterhoek over. “De stap naar de Achterhoek voelde logisch. Er lag een duidelijke opdracht om aan de slag te gaan met de ketenaanpak Volwassenen naar een Gezond Gewicht (VNGG). Voor mij een kans om een ander thema en een andere regio te leren kennen.”

Met een achtergrond in voeding en gezondheid was de inhoud niet nieuw. “Voeding heeft altijd mijn interesse gehad, maar mijn blik is breder: gezondheid in de volle breedte. Toen dit thema op mijn pad kwam, heb ik dat met plezier opgepakt.”

Regionale impuls

Het kantelpunt kwam toen het onderwerp stevig werd vastgelegd in de landelijke akkoorden. “Eindelijk gebeurde er iets structureels. De vrijblijvendheid ging eraf en blik werd verbreed door regionale samenwerking tussen gemeenten en zorgverzekeraar. Mooi dat de Achterhoek dat direct regionaal oppakte: alle 8 gemeenten gingen tegelijk aan de slag. De opdracht om de regionale implementatie bij de GGD te beleggen kwam ook vlot tot stand.”

Volgens Wieteke gaf dat een vliegende start. “De basis was er al, bijvoorbeeld door de gecombineerde leefstijlinterventies (GLI) die in verschillende gemeenten draaiden. Door dat samen te brengen in een keten, kon het echt gaan groeien.”

Verschillen tussen gemeenten

Natuurlijk waren er verschillen. “De ene gemeente had al een lokale projectleider, bij een andere pakte de beleidsadviseur het erbij. Zodra er mensen en uren beschikbaar kwamen, zag je de aanpak versnellen. Wij kijken altijd hoe we de voorlopers benutten om anderen mee te trekken, zonder dat er te grote verschillen ontstaan.”

Het regionale karakter helpt daarbij. “De opdracht vanuit de akkoorden vroeg nadrukkelijk om samenwerking op regioniveau. Dat gaf duidelijkheid en zorgde voor samenhang.”

Inzetten op het brede gesprek

Belangrijk in de ketenaanpak is de samenwerking tussen de zorg en het sociaal domein. “Door het sociale team of de welzijnsorganisatie sterker te positioneren in de keten, wordt het makkelijker en logischer om bij twijfel over een GLI een breed gesprek te voeren. Zo kunnen we huisartsenpraktijken ontlasten en inwoners gerichter verwijzen naar passende ondersteuning.”

In het brede gesprek gaan de sociaal consulenten of welzijnswerkers in gesprek met inwoners: wat past er nu bij jou, waar heb je behoefte aan om een stap te maken? Dat gebeurde vaak al, maar nu krijgt het meer focus en structuur binnen de keten.”

Toekomst en wensen

De komende periode staat in het teken van doen en leren. “We hebben een mooi stroomschema, waarin duidelijk staat wie welke rol heeft in de ketenaanpak.  En nu is de testfase: werkt het in de praktijk zoals bedacht? Waar missen professionals informatie? Wat hebben inwoners nodig? We passen steeds aan en maken de aanpak sterker.”

De wens van Wieteke voor de toekomst is helder: “Ik hoop dat professionals in alle gemeenten op een prettige manier het gesprek over gewicht kunnen voeren. Niet betuttelend, maar eerlijk en ondersteunend. Zodat inwoners op het juiste moment de juiste hulp krijgen. En dat we tegelijk ook inzetten op preventie, zodat minder mensen te maken krijgen met overgewicht. Daar hebben we iedereen voor nodig: gemeenten, zorgprofessionals en maatschappelijke organisaties en natuurlijk onze inwoners zelf!”

Wijkcijfers over de bevolking

Het CBS verzamelt kerncijfers over wijken en buurten in Nederland, zoals het aantal inwoners, de samenstelling van huishoudens en arbeidsparticipatie. Deze kerncijfers publiceren zij op Statline. Op de pagina's onder het thema Bevolking zijn links toegevoegd naar deze kerncijfers van het CBS.

Wijkcijfers uit monitors

Iedere 4 jaar voeren GGD'en de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen uit, in samenwerking met CBS en RIVM. In 2024 hebben 18.910 achttienplussers meegedaan en vragen beantwoord over thema’s als gezondheid, welzijn, leefstijl, sociale en fysieke omgeving. Ondanks deze grote aantallen, zijn er per wijk of buurt toch vaak te weinig respondenten voor betrouwbare cijfers. Met het SMAP-model kan het RIVM toch betrouwbare wijk- en buurtcijfers schatten. Op de themapagina's in ons dashboard staan nu links naar de beschikbare SMAP-cijfers van het RIVM. Let op: de huidige SMAP-cijfers zijn gebaseerd op de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen van 2022 en 2020. De indicatoren op basis van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024 worden op een later moment geüpdatet door het RIVM. 

Het RIVM maakt niet voor alle gezondheidscijfers een schatting op wijk- en buurtniveau. Later dit jaar publiceren wij op ons Kompas wijkcijfers voor de resterende gezondheidsindicatoren van volwassenen en ouderen. Ook komen wijkcijfers beschikbaar voor de Kindermonitor en voor gewicht van kinderen.

Team seksuele gezondheid van onze GGD is opgedeeld in 3 subteams:

• Poli seksuele gezondheid
• Gezondheidsbevordering (preventie)
• Nu Niet Zwanger

Deze teams houden zich bezig met alles rondom seksuele gezondheid. Van preventie tot curatie, (voorkomen van) onbedoelde zwangerschappen, vragen en consultatie bij individuele casuïstiek en helpen met opzetten van beleid binnen gemeenten/organisaties. 

2024

Vanuit preventie hebben we in 2024 weer veel scholen, zorgprofessionals en jongeren bereikt. De focus legden we het afgelopen jaar op seksueel geweld, consent en victim blaming.

Door verminderde financiering heeft de soa-poli heeft minder consulten kunnen doen dan het voorgaande jaar. Het aantal gonorroediagnosen onder heteroseksuele jongeren lijkt iets afgenomen, maar de landelijke trend laat dit niet zien. Verder zien we nog steeds minder praktisch opgeleiden op onze soa-poli ten opzicht van theoretisch opgeleide mensen.

Thermometer seksuele gezondheid

Bekijk hieronder de digitaal toegankelijke thermometer seksuele gezondheid 2024 en/of de infographic thermometer seksuele gezondheid 2024 (deze is niet digitaal toegankelijk). 

Sinds januari staat de vernieuwde website Kompas Volksgezondheid online. Dit gebruiksvriendelijke en interactieve platform geeft professionals inzicht in cijfers die helpen bij het ontwikkelen, bijsturen en verbeteren van beleid.

Op het Kompas vind je onder andere een interactief dashboard, met overzichtelijke data over verschillende thema’s. Deze themapagina’s tonen duidelijke figuren met percentages, trends, risicogroepen en sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Ook kan je zien hoe jouw gemeente scoort ten opzichte van de regio of bijvoorbeeld Nederland. Daarnaast krijg je suggesties om als professional met dit thema aan de slag te gaan.

In de afgelopen maanden is het dashboard uitgebreid met verschillende themapagina’s, namelijk:

• JOGG
• Sociale contacten
• Vaccinatiegraad
• Seksuele gezondheid
• Armoede
• Sociale veiligheid
• Suïcidegedachten
• Slaap
• Digitale media

Neem dus vooral een kijkje op www.kompas.ggdnog.nl! Heb je ergens vragen over? Of heb je suggesties voor een nieuwe themapagina? Vul dan het contactformulier in.

Inzetten op maatwerk

In de Achterhoek hebben alle 8 gemeenten de handen ineengeslagen om kinderen met overgewicht en obesitas beter te ondersteunen via de aanpak KnGG. Deze regionale samenwerking sluit nauw aan bij JOGG-Achterhoek. De KnGG is een samenwerking tussen de 8 Achterhoekse gemeenten, Menzis, JGZ GGD Noord- en Oost-Gelderland, Yunio en andere partners. Samen zetten we in op maatwerk: zorg en ondersteuning die écht past bij het kind en het gezin.

Binnen deze aanpak speelt de CZV een sleutelrol. Deze rol is belegd bij de jeugdverpleegkundigen van onze GGD en Yunio. Daarmee zetten we samen écht stappen richting een gezonde toekomst voor onze kinderen. 

Blijvende resultaten

Gezonde voeding en voldoende beweging zijn belangrijke onderdelen, maar de aanpak kijkt vooral ook naar de onderliggende factoren. Stress, mentale gezondheid en financiële zorgen kunnen immers een grote rol spelen bij het ontstaan van ongezond gedrag. Wanneer nodig, verwijst de CZV door naar de vergoede kinder-GLI (Gecombineerde LeefstijlInterventie), gericht op duurzame gedragsverandering. Hier werkt een opgeleide kinderleefstijlcoach samen met het kind én het gezin aan eigen doelen, met oog voor blijvende resultaten.  

De bijeenkomst van 15 juli was waardevol; met goede gesprekken, heldere afspraken en nieuwe verbindingen tussen lokale projectleiders en professionals die in hun gemeenten aan de slag gaan!

Nieuwsgierig geworden? Neem contact op met onze regionale projectleider Lieke Papen via l.papen@ggdnog.nl 

Samen leren = samen versterken

Onze GGD speelt hierin ook landelijk een actieve rol. Collega’s Ellen van en Annemien Haveman-Nies geven samen met Maarten Bertens (Partnerschap Overgewicht Nederland) het komende anderhalf jaar vorm aan het inhoudelijke leernetwerk Overgewicht volwassenen. Een waardevolle samenwerking die bijdraagt aan het versterken van de landelijke kennisfunctie en de doorontwikkeling van effectieve aanpakken.

Stelsel en transitie

De ochtend van de bijeenkomst stond in het teken van het thema ‘Stelsel en Transitie’. Carla Klomp van GGD GHOR Nederland liet zien hoe leernetwerken bijdragen aan gezamenlijke kennisontwikkeling. Trudy van Dijk van met ministerie van VWS gaf inzicht in het huidige landelijke preventiestelsel en de context van ketenaanpakken. Aansluitend verzorgde adviesbureau Twynstra Gudde een interactieve werksessie over hoe we als regio’s kunnen meebewegen in de landelijke transitie van zorg naar preventie.

Ketenaanpakken Achterhoek

Vanuit de Achterhoek waren we bovendien goed vertegenwoordigd met regionale projectleiders van de ketenaanpakken Kind naar Gezond Gewicht (KnGG), Volwassenen naar Gezonder Gewicht (VnGG), Valpreventie en Kansrijke Start. Tijdens de startbijeenkomsten van deze ketenaanpakken werd volop kennis gedeeld en verbinding gezocht door onze collega’s.

• Wieteke van Wijhe presenteerde het stroomschema voor VnGG in de Achterhoek.
• Paul van der Meer vertelde over de samenwerking tussen Paramedie Achterhoek en Beweegmakelaars, en de monitoring binnen Valpreventie.
• Karin van Sleeuwen werkte met collega’s aan een position paper binnen Kansrijke Start – een belangrijke stap richting duurzame borging.
• Lieke Papen benadrukte het belang van samenwerking tussen gemeenten, professionals en zorgverzekeraars – essentieel voor succesvolle uitvoering, juist in een tijd van landelijke onduidelijkheid.

In de middag verdiepten we ons in de verschillende inhoudelijke leernetwerken van de GALA-ketenaanpakken. Gezamenlijk verkenden we welke thema’s en vraagstukken in toekomstige bijeenkomsten centraal kunnen staan. Denk aan: het verbinden van collectieve preventie aan netwerkaanpakken, het brede gesprek met inwoners, de rol van de centrale zorgcoördinator, en de balans tussen lokaal en regionaal werken.

Gezondere toekomst

Deze eerste landelijke bijeenkomst markeerde een krachtige, gezamenlijke start. We kijken uit naar verdere samenwerking, verdieping en het versterken van elkaars kracht. Voor een gezondere toekomst, lokaal én landelijk.

Wat is Nu Niet Zwanger?

Een onbedoelde zwangerschap kan het leven van iemand volledig op z’n kop zetten. Zeker als iemand al te maken heeft met problemen, zoals schulden, verslaving of psychische klachten. Hulpverleners zagen hoe ingrijpend dat kon zijn. Daarom is het programma Nu Niet Zwanger (NNZ) gestart. Het programma helpt hulpverleners om in gesprek te gaan met hun cliënt over kinderwens, seksualiteit en anticonceptie. Dit gebeurt op een open en respectvolle manier.

Hoe het werkt?

Nu Niet Zwanger (NNZ) helpt hulpverleners om met hun cliënten een open en eerlijk gesprek aan te gaan over kinderwens, seksualiteit en anticonceptie. Dat gesprek is altijd afgestemd op de situatie van de cliënt. Organisaties die meedoen aan het programma, laten hulpverleners trainen volgens de NNZ-methodiek. Ze krijgen scholing, intervisie en kunnen bijeenkomsten volgen.

Resultaten 2024

Paige: “In 2024 is in Noord- en Oost-Gelderland met minimaal 390 cliënten een gesprek gevoerd volgens de NNZ-methodiek. Waarschijnlijk ligt dit aantal hoger, want niet iedereen meldt het aantal casussen. Van de gesproken cliënten besloot 86% om zijn of haar kinderwens bewust en vrijwillig uit te stellen. Als de cliënt dat wilde, keken we mee naar een passende vorm van anticonceptie.” Hierdoor heeft het programma in 2024 in onze regio € 1.469.650 aan mogelijke zorg- en ondersteuningskosten voorkomen (65 casussen).

Van zorg naar preventie

Nu Niet Zwanger wil de extra belasting van een onbedoelde zwangerschap, het onnodige leed en de verergering van bestaande problemen helpen voorkomen. Een onbedoelde zwangerschap kan veel extra hulp en begeleiding vragen. Dat kost gemiddeld € 22.610 per situatie. Zie voor verdere informatie de Maatschappelijke Kosten Baten Analyse NNZ. Door dit te voorkomen, besparen we zorgkosten. Maar belangrijker nog: we geven mensen regie over hun eigen kinderwens.

Ken je het Evaluatiebureau nog niet? Het is een initiatief van de Academische werkplaats AGORA. AGORA is een samenwerking tussen GGD Noord- en Oost-Gelderland, Wageningen University & Research en 22 gemeenten in de regio. Het Evaluatiebureau helpt gemeenten en andere publieke organisaties om meer resultaat te halen uit hun beleid. 

Tellen én vertellen voor meer impact

Dankzij het Evaluatiebureau krijg je beter inzicht in hoe beleid of een interventie wordt uitgevoerd en wat de impact daarvan is. Hiervoor verzamelt en analyseert het Evaluatiebureau cijfers (kwantitatieve data) en verhalen of ervaringen (kwalitatieve data). Tellen én vertellen dus. Op basis daarvan geven zij helder advies over hoe je impact kunt vergroten. Zo bieden zij gemeenten en andere organisaties houvast om de gezondheid en het welzijn van inwoners te bevorderen. 

Vernieuwde website

De nieuwe website kenmerkt zich door moderne en overzichtelijke vormgeving. Bezoekers kunnen met een handige zoek- en filterfunctie projecten vinden die voor hen relevant zijn. De website is toegankelijk voor iedereen, ook voor mensen met een beperking. Door het naleven van de toegankelijkheidsrichtlijnen kunnen alle bezoekers gebruik maken van de informatie. De website kun je bijvoorbeeld goed gebruiken met een screenreader en heeft voldoende kleurcontrast voor mensen met een visuele beperking.

Diensten & inspiratie op 1 plek

Op de vernieuwde website vind je een helder overzicht van de diensten: van effectevaluatie en procesevaluatie tot cliëntervaringsonderzoek en ondersteuning bij het opstellen van doelen. Laat je inspireren door de projecten die online staan; stuk voor stuk voorbeelden van hoe inzicht helpt om impact op gezondheid en welzijn te vergroten.

Benieuwd? Neem gauw een kijkje op het Evaluatiebureau.nl.

Durf te vragen

Kim Hirdes, moeder van Ward die op 20-jarige leeftijd uit het leven stapte, deelde haar persoonlijke verhaal tijdens het webinar. Haar belangrijkste advies aan de deelnemers: "Ga in gesprek en blijf met je vragen niet alleen aan de oppervlakte, maar vraag door." Martine Peppelenbos, coördinator Samen Minder Suïcide bij GGD NOG, benadrukte het belang van het bespreekbaar maken van suïcide. "Draai er niet omheen, maar durf het te benoemen als je je zorgen maakt. En stel ook de vraag: 'Denk je wel eens aan zelfmoord?'"

Zorgwekkende cijfers

De cijfers onderstrepen de urgentie van het onderwerp:

• Zelfdoding is doodsoorzaak nummer 1 onder jongeren.
• In 2024 zijn 64 jongeren (10-20 jaar) door suïcide overleden.
• Ruim 1 op de 5 jongeren heeft wel eens aan zelfdoding gedacht.
• Het aantal zelfdodingen onder jongeren (tot 30 jaar) is in tien jaar tijd met 33% toegenomen.

Trainingen en tools beschikbaar

Tijdens het webinar werden verschillende trainingsmogelijkheden gepresenteerd. Onderwijsprofessionals kunnen de Gatekeepertraining suïcidepreventie volgen of de online training 'Vraag Maar', die zowel voor volwassenen als jongeren beschikbaar is. Op www.113.nl/onderwijs zijn diverse tools te vinden die scholen kunnen helpen bij suïcidepreventie.

Positieve reacties

De deelnemers reageerden enthousiast op het webinar. Een docent en mentor op een middelbare school: "Fijn om opheldering en nieuwe handvatten te krijgen voor dit ingrijpende onderwerp." Een andere deelnemer waardeerde "de laagdrempelige instap om op dit onderwerp te mogen luisteren."

Toekomst

Per 1 januari 2026 treedt de Wet integrale suïcidepreventie in werking, waarmee gemeenten een inspanningsverplichting krijgen om aan suïcidepreventie te werken. Het netwerk Samen Minder Suïcide heeft de ambitie om verder uit te breiden, waarbij scholen een belangrijke partner zijn. "Onze wens is dat niemand eenzaam en radeloos sterft door suïcide," aldus coördinator Martine Peppelenbos.

Meer informatie

Heeft u vragen over Samen Minder Suïcide? Neem contact op via suicidepreventie@ggdnog.nl.