Het idee voor een leidraad ontstond eerder dit jaar tijdens een bijeenkomst voor uitvaartprofessionals, georganiseerd vanuit Samen Minder Suïcide. Binnen dit netwerk werken we samen met gemeenten in de regio aan het voorkomen van suïcide. Op ons hoofdkantoor gingen ruim 40 professionals met elkaar in gesprek.

Goede nazorg is ook preventie

Ook uitvaartbegeleider Daniëlle Arentsen was daarbij aanwezig. In haar werk is zij nauw betrokken bij nabestaanden die achterblijven met intens verdriet, schuldgevoel en vragen zonder antwoord. Zij ziet van dichtbij hoe belangrijk aandacht en nazorg zijn in de periode na een suïcide. Lees haar verhaal op onze site. 

Artikel Omroep Gelderland

Ook Omroep Gelderland besteedde onlangs aandacht aan het onderwerp. De redactie sprak met nabestaanden, uitvaartprofessionals en Martine Peppelenbos, projectleider Samen Minder Suïcide bij onze GGD, over de impact van een overlijden door suïcide en de rol van de uitvaartbegeleider. 

De nieuwe leidraad vind je nu op onze suïcidepreventie pagina of download 'm hieronder. De leidraad biedt uitvaartbegeleiders praktische handvatten voor het begeleiden van een uitvaart na een overlijden door suïcide.

In de video's vertellen trainers en deelnemers over hun ervaringen. Ook wordt stap voor stap uitgelegd hoe een traject verloopt en wat de verschillen zijn tussen beide cursussen. Voor extra herkenbaarheid is voor iedere deelnemende gemeente een eigen versie gemaakt met lokale beelden.

Positieve impact

De video's zijn ontwikkeld naar aanleiding van onderzoek dat we het afgelopen jaar uitvoerden. In gesprekken met ouderen en professionals onderzochten we wat inwoners helpt om actief te blijven en hun risico op vallen te verkleinen. Hieruit bleek niet alleen de positieve impact van valpreventiecursussen, maar ook dat er nog kansen liggen om meer ouderen te bereiken met dit aanbod. "Door te laten zien hoe een traject eruitziet en deelnemers aan het woord te laten, hopen we de drempel voor deelname te verlagen", vertelt Kim Koopmans, adviseur publieke gezondheid van onze GGD.

Behoefte aan voorlichtingsmateriaal

Binnen de ketenwerkgroep Valpreventie in subregio Apeldoorn-Zutphen leefde al langer de wens om toegankelijk en herkenbaar voorlichtingsmateriaal te ontwikkelen. Met deze video’s zetten we daarin een mooie stap.

De video’s zijn breed inzetbaar: tijdens voorlichtingsbijeenkomsten, intakegesprekken en als communicatiemiddel om inwoners te informeren en enthousiasmeren voor deelname aan een valpreventiecursus. De video’s zijn beschikbaar voor gemeenten om via hun eigen communicatiekanalen onder de aandacht te brengen. Zo zorgen we er samen voor dat meer inwoners met verhoogd valrisico, de stap naar een valpreventiecursus weten te zetten.

Wil je meer weten? Neem contact op met Kim Koopmans via k.koopmans@ggdnog.nl.

Stoppen-met-rokencoach

De stoppen-met-rokencoach (SMR-coach) in Zutphen wordt steeds beter gevonden. Bij de start van het project was er, naast begeleiding door huisartsen en praktijkondersteuners, geen zelfstandige SMR-coach actief in Zutphen. Sinds 2024 biedt Heidi Willems vanuit Rookvrij en Fitter aanvullende individuele en groepsbegeleiding. Inmiddels zijn meer dan 80 volwassenen en jongeren gestart met begeleiding bij stoppen met roken of vapen. 

Ondersteuning van professionals

Ook professionals spelen een belangrijke rol. Zij hebben vaak contact met inwoners en kunnen signaleren, het gesprek starten en inwoners op weg helpen naar passende ondersteuning. Daarom wordt binnen de wijkaanpak de VBA+ training (VBA+: Advies- en verwijsmethode - Trimbos-instituut) aangeboden, op locatie en online. De training helpt om op een open en niet-oordelende manier te praten over roken en vapen. Ook is er aandacht voor actuele ontwikkelingen rondom vapen, de aantrekkingskracht op jongeren en signalen die professionals kunnen herkennen. 

Ongeveer 50 professionals zijn inmiddels getraind. Daarnaast waren er voorlichtingen bij onder andere GGNet en zijn jeugdverpleegkundigen van de GGD online bijgepraat over roken en vapen onder jongeren. Ook Perspectief Zutphen past de VBA+ werkwijze actief toe.

Zichtbaar in de wijk

Naast het trainen van professionals wordt ook in de wijk het gesprek gevoerd. Door aanwezig te zijn op locaties waar inwoners komen en aan te sluiten bij wat er speelt, ontstaan waardevolle gesprekken. Daarbij helpt de STOPPER, een gesprekstool die speciaal binnen de wijkaanpak is ontwikkeld, om het gesprek laagdrempelig te openen.

Meer aandacht voor jongeren

Jongeren zijn een belangrijke doelgroep. Daarom zijn gastlessen en activiteiten georganiseerd op scholen, waaronder de ISK, De Parel, De Achtsprong en het Isendoorn College. In deze bijeenkomsten is ruimte voor informatie, vragen en ervaringen. Ook ouders krijgen handvatten om thuis het gesprek aan te gaan. 

Jongeren bereiken via sociale media

Om jongeren ook online te bereiken, is samen met jongeren een campagne ontwikkeld voor Instagram en Snapchat. De video’s met straatinterviews sluiten aan bij vragen en misverstanden die leven onder jongeren en laten zien dat hulp beschikbaar is. Ook leidde de campagne tot concrete hulpvragen: twee 13-jarige meisjes meldden zich naar aanleiding van de video’s bij de SMR-coach. Daarmee laat de aanpak zien dat online zichtbaarheid kan bijdragen aan het vinden van passende ondersteuning.

Samen verder

Na de zomer krijgt Over Gezondheid GespROKEN een vervolg. Van september tot en met december 2026 blijven de partners inzetten op gesprekken in de wijk, ondersteuning van professionals, activiteiten op scholen, online zichtbaarheid en een toegankelijk stopaanbod. Ook wordt gekeken hoe de samenwerking rondom scholen en jongeren kan worden versterkt.

Samenwerkingspartners

Over Gezondheid GespROKEN is een samenwerking van GGD Noord- en Oost-Gelderland, Gemeente Zutphen, Perspectief Zutphen, Tactus Verslavingszorg, Rookvrij en Fitter en verschillende andere partners. De aanpak sluit aan bij het landelijke programma Een Rookvrij Leven voor Iedereen van Pharos en GGD GHOR Nederland. 

Wil jij binnen jouw gemeente aan de slag met dit thema? Neem contact op via adviseringpubliekegezondheid@ggdnog.nl.  

Samen werken aan rookvrije omgevingen

Gemeenten bepalen zelf met welke omgeving(en) zij aan de slag gaan. We ontwikkelen verschillende vragenlijsten: voor sportverenigingen, speeltuinen, dierentuinen of attractieparken, campings of vakantieparken en buurthuizen. Daarin vragen we onder andere naar de rookvrij status, het beleid of afspraken over roken en de behoefte aan ondersteuning.

Resultaten

Gemeenten krijgen beter inzicht in hoe rookvrij de gekozen (kind)omgeving is. Op basis hiervan zetten zij vervolgstappen. Gemeenten delen ook mooie voorbeelden met elkaar (zie ook de interviews op de pagina Rookvrije kindomgeving) en stimuleren elkaar om actief aan de slag te gaan met dit thema. Ook werken zij nauwer samen met partners, zoals JOGG TeamFit. In veel gemeenten is deze samenwerking vastgelegd voor de langere termijn.

Meer weten of zelf aan de slag?

De ontwikkelde vragenlijsten zijn nog beschikbaar voor gemeenten en organisaties. Wil je hiermee aan de slag? We kunnen ondersteuning bieden bij het inzetten en analyseren van de vragenlijsten. Ga naar de pagina Rookvrije kindomgeving en lees meer over het project, de interviews en de beschikbare materialen. 

Uit de resultaten blijkt dat veel van de respondenten een stevig sociaal netwerk heeft en oog heeft voor anderen. Ook voelt een groot deel zich redelijk tot goed voorbereid op noodsituaties. We zien daarnaast een duidelijke samenhang: waar sociale cohesie sterker is, is ook de weerbaarheid groter. GGD-onderzoeker Petra Boluijt: "Wel zijn er verschillen tussen groepen. Inwoners die moeite hebben met rondkomen of zich eenzaam voelen, scoren minder gunstig. Mensen die vrijwilligerswerk doen, juist positiever.”

Sociale cohesie versterken

In totaal deden 2.829 inwoners uit de regio mee aan dit onderzoek. De resultaten laten zien dat er (zeker binnen bepaalde groepen) nog kansen liggen om sociale cohesie en weerbaarheid verder te versterken. Als je als gemeente hierop wilt inzetten, is het belangrijk om vooral te kijken wat er al wel is en haakjes te zoeken om de sociale cohesie te versterken. Betrek hier ook de gemeenschap bij.

Meer weten?

Download het onderzoeksrapport 'Samen sterk in crisissituaties' voor alle resultaten en aanbevelingen.
Vragen of verder van gedachten wisselen? Dat kan! Stuur een e-mail naar onderzoek@ggdnog.nl

In Noord- en Oost-Gelderland werken scholen samen met de GGD en gemeenten aan een gezonde en veilige ontwikkeling van kinderen en jongeren. Belangrijk is om aan het thema te blijven werken. Dit doen we samen met alle partners. 

Wat kun je als gemeente doen?

• Stimuleer scholen om te werken met de Gezonde School‑aanpak
• Veranker het thema in lokaal jeugd- en gezondheidsbeleid
• Faciliteer samenwerking tussen onderwijs, GGD en (jeugd)partners
• Investeer in preventie en deskundigheidsbevordering van professionals

Vragen of meer informatie? Neem contact op met gezondeschool@ggdnog.nl.

In deze video kijken de bestuurders terug, en geven ze hun opvolgers waardevolle tips mee. Over samenwerken en het belang van blijven kijken naar wat echt nodig is voor de samenleving.

Wij bedanken Anja Prins, Jorik Huizinga, Maarten Reckman, Jim van den Hoorn, Peter Wormskamp, Joop Wikkerink en Wimar Jaeger hartelijk voor hun inzet, samenwerking en toewijding aan de publieke gezondheid in de afgelopen tijd.

Benieuwd naar meer? Bekijk hier de playlist met alle individuele video's van de bestuurders. 
Meer informatie over het bestuur van de GGD. 

De luchtkwaliteit in Gelderland en Overijssel is de afgelopen jaren verbeterd. Dat levert aantoonbare gezondheidswinst op. Toch is luchtvervuiling nog steeds een groot risico voor de volksgezondheid.

Onderzoek GGD'en

Uit onderzoek van de GGD’en uit Gelderland en Overijssel blijkt dat niemand in 2023 woonde op een plek die voldoet aan de advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie. De impact is aanzienlijk: luchtverontreiniging draagt bij aan onder andere hart- en vaatziekten, longkanker en astma. Zo wordt 1 op de 7 beroertes veroorzaakt door luchtvervuiling.

Verdere inzet noodzakelijk

Inwoners leven gemiddeld 8 tot 9 maanden korter door luchtverontreiniging. Dat effect is vergelijkbaar met het meeroken van 3 sigaretten per dag.
De belangrijkste bronnen zijn wegverkeer, houtstook, industrie en veehouderij. Ondanks eerdere verbeteringen blijft verdere inzet noodzakelijk. Gerichte maatregelen kunnen de luchtkwaliteit verder verbeteren en zorgen voor extra gezondheidswinst.

Benieuwd naar alle inzichten en resultaten? Download hieronder het rapport.

Stevige basis

Uit nieuw onderzoek - dat we in opdracht van de Achterhoekse gemeenten en zorgverzekeraar Menzis uitvoerden - blijkt dat er een stevige basis staat. Tegelijkertijd biedt het waardevolle inzichten om de ketenaanpakken verder te versterken. Het beter bereiken en betrekken van inwoners blijft daarbij een belangrijk aandachtspunt, net als goede doorverwijzing, communicatie en structurele borging.

Meedoen?

de Achterhoek ontstaat steeds meer beweging richting een omgeving die gezond gedrag stimuleert: in de zorg, op school, maar juist ook in de buurt en wijk. Ben je betrokken bij deze thema’s en wil je meedenken of aansluiten bij een ketenaanpak? Neem dan contact op met de gemeente waar je werkzaam bent.

Monitoring en Evaluatie Ketenaanpakken Achterhoek Valpreventie – KnGG – VnGG – Resultaten 2025

Introductie

GGD Noord- en Oost-Gelderland (GGD NOG) heeft per januari 2024 de regionale coördinatietaak om de ketenaanpakken Valpreventie, Kind naar Gezond(er) Gewicht (KnGG) en Volwassenen naar Gezond(er) Gewicht (VnGG) in te richten voor de regio Achterhoek. Hieronder valt ook het opzetten en uitvoeren van de monitoring en evaluatie (M&E) van deze ketenaanpakken. In deze infographic worden de resultaten van 2025 weergegeven.

Bereik

Valpreventie

Er zijn tenminste 1416 valrisicotesten uitgevoerd. Het daadwerkelijke aantal afgenomen valrisicotesten zal hoger zijn doordat niet alle valrisicotesten geregistreerd worden.

Valrisicotest:

• 32% heeft een laag risico
• 20% heeft een matig risico
• 32% heeft een hoog risico
• 16% heeft een onbekend risico

In de Achterhoek zijn 530 inwoners aangemeld bij een valpreventieve beweeginterventie. De erkende interventies In Balans, Vallen Verleden Tijd en Otago worden uitgevoerd. Andere, niet-erkende interventies zijn Blieven Staon, Samen Actief, Actief Ouder Worden en DigiPrehab.

Deelname valpreventieve beweeginterventies:

• Erkende interventies:
  • 375 aangemeld
  • 179 afgerond
  • 98 doorverwezen
• Niet-erkende interventies
  • 155 aangemeld
  • 125 afgerond
  • 30 doorverwezen

Quote van deelnemer (man, leeftijd onbekend): “Ik ben heel positief over de cursus. Je wordt bewust van wat belangrijk is, zoals kracht in je benen en aanpassingen in huis. Leuningen in de badkamer, geen losse kleedjes meer.’’

Regionaal is in de Achterhoek tot doel gesteld dat:

• 14% van de thuiswonende 65-plussers een valrisicotest heeft gedaan
• 3% van de thuiswonende 65-plussers een erkende beweeginterventie heeft afgerond

Het aandeel gerealiseerde valrisicotesten en beweeginterventies is nog ver verwijderd van de regionaal gestelde doelen. Tenminste 2% van de thuiswonende 65-plussers heeft een valrisicotest gedaan en 0,3% heeft een erkende valpreventieve beweeginterventie afgerond.

VnGG

Er zijn 7 volwassenen met overgewicht doorverwezen naar de centrale zorgcoördinator (CZC). Het beperkte aantal verwijzingen komt mogelijk doordat de rol van CZC nog onvoldoende bekend is, niet alle huisartsen enthousiast zijn en de rolopvatting van CZC niet helder is of anders wordt ingevuld. Er zijn geen regionale bereikdoelen gesteld.

KnGG

Er zijn tenminste 63 gezinnen aangemeld bij een centrale zorgverlener (CZV). Daarmee is het beoogde doel van 50 gezinnen die ondersteund worden in 2025 behaald. Het merendeel van de kinderen heeft een matig of sterk verhoogd gewichtsgerelateerd gezondheidsrisico (GGR). Kinderen worden via verschillende verwijzers naar de CZV verwezen, vooral door de kinderarts uit het ziekenhuis of een jeugdarts of -verpleegkundige.

Samenwerking zorg en sociaal domein

Professionals uit het zorg- en sociaal domein werken steeds meer samen rondom de ketenaanpakken. Zij weten elkaar beter te vinden, er zijn kortere lijnen en het onderlinge vertrouwen groeit. Domeinoverstijgende samenwerking kan verder versterkt worden door lokale netwerkvorming te faciliteren en professionals beter te informeren over de ketenaanpakken. Ook een digitaal communicatie- en verwijssysteem zal samenwerking vergemakkelijken en bevorderen. Dit wordt momenteel regionaal opgepakt.

Quote van ketenpartner: “Sociaal domein en (para)medici werken steeds beter en meer samen, men heeft elkaar leren kennen en kent elkaars taken. Dat is grote winst geweest.”

Inrichting en uitvoering ketenaanpakken

In alle Achterhoekse gemeenten worden de ketenaanpakken steeds beter ingericht en uitgevoerd. Zo is er bestuurlijk draagvlak, zijn lokale projectleiders aangesteld, werkgroepen ingericht en afspraken gemaakt rondom signalering en doorverwijzing van doelgroepen. Ook is in elke gemeente aanbod beschikbaar en werkt men aan een manier om dit inzichtelijk te maken voor professionals en inwoners. Tegelijk wordt de effectieve uitvoering nog belemmerd door beperkte instroom van doelgroepen, rolonduidelijkheid, onvoldoende ingerichte werkprocessen (zoals verwijzing en declaratie) en het ontbreken van passend aanbod.

Bij Valpreventie zijn de inrichting, samenwerking, uitvoering en inzichtelijk maken van het aanbod behoorlijk op weg. Bij zowel VnGG als KnGG is de inrichting behoorlijk op weg en zijn de eerste stappen gezet als het gaat om samenwerking, uitvoering en het aanbod inzichtelijk maken.

Conclusies en aanbevelingen

Hoewel alle gemeenten in de Achterhoek duidelijke voortgang boeken met het inrichten en uitvoeren van de lokale ketenaanpakken Valpreventie, VnGG en KnGG, worden de regionaal gestelde doelen vooralsnog niet behaald. Samenwerking tussen het zorg- en sociaal domein krijgt steeds verder vorm, het lokale aanbod groeit en professionals in het lokale netwerk weten elkaar steeds beter te vinden. Tegelijk blijft het bereiken van inwoners en samenwerking tussen zorg- en sociaal domein een uitdaging en is goede communicatie nodig om de ketenaanpakken te versterken en duurzaam te borgen. De volgende aanbevelingen zijn geformuleerd:

• Bereik inwoners beter
• Communiceer over de ketenaanpakken richting professionals en inwoners
• Betrek inwoners bij het inrichten en uitvoeren van de ketenaanpakken
• Versterk het lokale netwerk en zet in op de samenwerking tussen het zorg- en sociaal domein
• Zorg voor een gezamenlijke regionale werkwijze, waar lokaal maatwerk mogelijk is
• Breid het aanbod binnen de ketenaanpakken verder uit, zowel op het universele, selectieve als geïndiceerde niveau
• Zorg voor regionale en lokale structurele financiering en duurzame borging van de ketenaanpakken
• Zorg voor een uniform communicatie- en verwijssysteem, zoals VIP-live, waarop alle (lokale) professionals zijn aangesloten

Colofon

M&E van de ketenaanpakken Valpreventie, KnGG en VnGG vond plaats in opdracht van de 8 Achterhoekse gemeenten (Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Montferland, Oost Gelre, Oude IJsselstreek en Winterswijk) en zorgverzekeraar Menzis. Het doel van M&E is het meten van de voortgang en effectiviteit van de ketenaanpakken op regionaal en lokaal niveau. Bij het opzetten van de M&E is gebruik gemaakt van een M&E-cyclus, impactmodel en doelenboom. Om inzicht te krijgen in de opbrengsten van de ketenaanpakken zijn gedurende het jaar verschillende gegevens verzameld door middel van procesmonitoringstools, registratietools, (groeps)interviews met professionals en inwoners, en (digitale) vragenlijsten. Deze infographic is gebaseerd op een uitgebreide rapportage waarin de resultaten van de M&E over 2025 worden weergegeven. Voor meer informatie mail naar onderzoek@ggdnog.nl.

Je kunt hieronder de infographic als pdf-bestand downloaden. Deze is niet volledig toegankelijk. Voorleessoftware kan dit document niet goed voorlezen. Bovenstaande tekst is wel geschikt voor voorleessoftware.

Bespreekbaar maken

Veel mensen die seksueel geweld hebben meegemaakt, lopen lange tijd rond met lichamelijke en psychische klachten. Veel slachtoffers vinden het – heel begrijpelijk - moeilijk om hier zelf over te beginnen. Ervaringen met seksueel misbruik of seksueel geweld zijn vaak omhuld met schaamte en schuld. Door het niet bespreekbaar te maken blijven trauma’s vaak ongezien, onbesproken en onbehandeld, met alle gevolgen van dien. 
Wanneer een professional oprechte interesse toont en laat zien gevoelige, schaamtevolle of beladen onderwerpen niet te vermijden, ontstaat er een gevoel van veiligheid en vertrouwen. Veel professionals wachten tot een cliënt er zelf over begint. En dat moment komt lang niet altijd. Daarom is het belangrijk om het gesprek zelf te starten. Volgens Rianne onderschatten professionals vaak hun eigen invloed. “Het bespreekbaar maken van seksueel geweld is voor cliënten vaak een keerpunt.”

#durftevragen

De campagne #durftevragen is een initiatief van het CSG en Stichting Wij zijn M. Met de campagne willen ze de handelingsverlegenheid van zorgverleners te doorbreken. Door seksueel misbruik bespreekbaar te maken, kunnen professionals hun patiënt of cliënt beter begrijpen en de zorg verbeteren. De folder die is ontwikkeld voor de campagne bevat tips, voorbeeldvragen en praktische tools die kunnen helpen bij het gesprek over seksueel misbruik. Ook kun je als professional terecht op de website van het Centrum Seksueel Geweld. 

Training volgen

Wil je als professional meer kennis en vaardigheden opdoen over het herkennen en bespreekbaar maken van seksueel geweld? Onze GGD biedt de training: ‘Durf te zien/horen! Seksueel geweld bestaat’. In deze training leer je als professional signalen herkennen, het gesprek aan te gaan en wat je kunt doen als seksueel geweld ter sprake komt.

Belangstelling voor de training of wil je meer informatie? Neem dan contact op via preventieseksuelegezondheid@ggdnog.nl.  

Op weg naar gezonder gewicht

In regio Apeldoorn-Zutphen (gemeenten Apeldoorn en Lochem namen deel) onderzochten we voor de ketenaanpak Volwassenen naar Gezonder Gewicht (VnGG) hoe inwoners met overgewicht het leefstijlaanbod ervaren. De belangrijkste inzichten: inwoners met overgewicht gaven aan dat het beschikbare leefaanbod in hun gemeente bij hen niet altijd bekend is. “Duidelijke en gerichte communicatie kan dan helpen om meer inwoners te bereiken", legt Kim uit.  
 
Voor de ketenaanpak Kind naar Gezonder Gewicht (KnGG) spraken we in de Achterhoek inwoners van de gemeenten Doetinchem en Berkelland. “Daar leerden we dat een sterke vertrouwensband tussen ouder en centrale zorgverlener, een (gezins)brede blik op gezondheid en cultuursensitief werken essentieel zijn.”

Valrisico verkleinen

Recent onderzochten we in zowel Apeldoorn-Zutphen als de Achterhoek hoe de ketenaanpak valpreventie versterkt kan worden. Wat vooral opviel: mond-tot-mondreclame, persoonlijk contact en het sociale aspect van valpreventieve cursussen spelen een grote rol in het bereiken en motiveren van ouderen. Daarnaast spelen huisartsen en apothekers een belangrijke rol bij het bereiken van ouderen met een hoog valrisico. “In januari organiseerden we een lunchwebinar voor professionals uit beide regio’s om onze bevindingen te delen en goede voorbeelden uit te kunnen wisselen. Een kansrijke vervolgactie in regio Apeldoorn-Zutphen is het ontwikkelen van informatieve video’s over de verschillende interventies, waarbij we zorgen voor een herkenbare lokale uitstraling.”

Van gesprek naar aanpak

In de komende periode blijven we nauw samenwerken met de betrokken regio’s en gemeenten om deze inzichten om te zetten in concrete verbeteringen. Zo bouwen we stap voor stap aan ketenaanpakken die inwoners beter bereiken én ondersteunen. 

Meer weten? Neem contact op met Kim: k.koopmans@ggdnog.nl.

Aan de hand van het biopsychosociale model kijken zij per leeftijdsfase naar wat passend en gezond is. Daarbij is er aandacht voor:

• normale seksuele ontwikkeling van baby tot jongere
• beschermende en risicofactoren
• het belang van veilige hechting, grenzen leren aangeven en positieve boodschappen over seksualiteit
• de rol van ouders en professionals in een veilige, open opvoedomgeving

Het webinar helpt professionals om seksueel gedrag beter te duiden, vragen van kinderen en jongeren te plaatsen én hen op een passende manier te ondersteunen. Bekijk het webinar op  en vergroot je kennis over seksuele ontwikkeling.

Voor meer informatie en ons actuele trainingsaanbod mail naar preventieseksuelegezondheid@ggdnog.nl

Het afgelopen jaar onderzochten we wat inwoners nu écht nodig hebben om in beweging te blijven en valrisico’s te verkleinen. Uit interviews en focusgroepen in de pilotgemeenten Epe, Zutphen, Berkelland en Bronckhorst blijkt dat inwoners over het algemeen positief zijn over valpreventieve bijeenkomsten en interventies. Na afloop voelen deelnemers zich fitter, zijn zich meer bewust van valrisico's, hebben meer vertrouwen en durf, en ervaren meer welbevinden. Tegelijkertijd zien we duidelijke verbeterkansen, met name in het bereiken van meer ouderen. Dit geldt in het bijzonder voor de meest kwetsbare doelgroep.

Wat werkt?

Tijdens het webinar gingen we met ruim 30 aanwezige professionals in gesprek over de meest effectieve vervolgstappen. Wat volgens professionals het beste werkt:

• Gezelligheid en sociale verbinding zijn cruciaal voor deelname en motivatie van ouderen. Het versterken van deze elementen in cursussen wordt als meest kansrijk gezien.
• Mond-tot-mondreclame en persoonlijk contact blijken essentieel om zoveel mogelijk ouderen een valrisicotest te laten doen.

Aanwezigen deelden inspirerende voorbeelden, zoals betrokkenheid van huisartsen, aansluiting bij de Dag van de Ouderen, lezingen bij ouderenorganisaties en het organiseren van algemene vitaliteitsdagen. Deze uitwisseling werd als zeer waardevol ervaren.

Vervolgstappen

In 2026 vertalen we deze inzichten naar concrete acties en zetten we in op monitoring. Daarnaast nemen we deze inzichten mee in de verdere uitwerking van de ketenaanpak Valpreventie in 2026 binnen de regio's Apeldoorn/Zutphen en de Achterhoek. Zo bouwen we samen aan effectieve en toegankelijke valpreventie voor alle ouderen in de regio. 

Ketens versterken

De regio werkt stap voor stap aan sterke ketens waarbij het zorgdomein en sociaal domein met elkaar verbonden zijn en elkaar goed weten te vinden. Regiocoördinatoren Kim en Roos zetten zich de afgelopen periode intensief in voor de ketenaanpakken Kind naar Gezonder Gewicht (KnGG), Volwassenen naar Gezonder Gewicht (VnGG) en Valpreventie. Kim en Roos trokken regionaal de kar en zorgden dat de partners meters konden maken. “Onze rol is faciliterend”, vertelt Roos. “We maken regionale afspraken om de lokale implementatie van de ketens te versterken. We doen dát wat nodig is, deze behoefte ligt voor elke keten ergens anders. Wij peilen waar de behoefte ligt en aan de hand daarvan doen we voorstellen. Vervolgens gaan we inhoudelijk aan de slag.”

Valpreventie

Onderzoekers van onze GGD meten regelmatig de behoeften en wensen van onze inwoners op gebied van de ketenaanpakken. Uit inwonersonderzoek over de ketenaanpak valpreventie bleek er vooral een informatiebehoefte te bestaan. De inwoners hebben onvoldoende zicht op het beschikbare beweegaanbod. “In het overleg met de werkgroep is het idee ontstaan voor het maken van een regionale video met lokale varianten voor iedere gemeente. Hier blijkt veel enthousiasme voor te zijn, alle gemeenten doen mee”, vertelt Kim. “Wij organiseren nu de productie van uitlegvideo’s over de beschikbare valpreventietrainingen.” Dankzij deze regionale werkwijze blijven de kosten behapbaar, terwijl elke gemeente een video krijgt die lokaal ingezet kan worden. Vanuit de ketenaanpak is daarnaast regionaal scholing ingekocht, zodat er voldoende gecertificeerde professionals zijn die de trainingen kunnen aanbieden.

KnGG

Ook binnen de ketenaanpak KnGG bleek er in de werkgroep behoefte aan scholing. Er zijn regionaal scholingen ingekocht en uitgevoerd. Hierdoor zijn jeugdverpleegkundigen opgeleid tot centrale zorgverleners en kunnen leefstijlcoaches de erkende kinder-GLI ‘Your Coach Next Door’ uitvoeren. In de werkgroep werd daarnaast duidelijk dat professionals het soms lastig vinden om overgewicht bij kinderen op een goede manier bespreekbaar te maken. Vanuit de JOGG is de e-learning ‘Praten over Gewicht’ ontwikkeld. Hierin leren deelnemers hoe ze met een brede blik naar dit thema kunnen kijken en krijgen de juiste gespreksvaardigheden om het onderwerp bespreekbaar te maken. Kim: “We kijken nu met de werkgroep of we deze e-learning breed kunnen verspreiden, of dat we een aanvullende scholing kunnen organiseren voor professionals.”

VnGG

Binnen VnGG is regio Apeldoorn/Zutphen behoorlijk op weg. Alle gemeenten bieden GLI-programma’s aan en de uitval is hier lager dan gemiddeld in Nederland. Er is dus vooral ruimte voor verbetering vóór de GLI. Verschillende gemeenten in de regio zijn gestart met de ontwikkeling van een leefstijlloket: een informatiepunt waar inwoners aan de hand van een breed gesprek ondersteuning en advies krijgen over het verbeteren van hun leefstijl en inzicht in het lokale leefstijlaanbod. De GGD ondersteunt hierbij door kennis en ervaringen tussen gemeenten te verbinden. Roos: “Uit het inwonersonderzoek blijkt vooral dat men het aanbod niet altijd goed weet te vinden. Wij brengen de kennis en ervaring van de gemeenten bij elkaar zodat ze van elkaar kunnen leren, bijvoorbeeld om het leeftstijlaanbod te borgen.”

Samenwerking

Het woord samenwerking valt veelvuldig in het gesprek. Wat Kim en Roos betreft is dat de sleutel tot het succes van de ketenaanpakken. Ze merken het zowel in onderling overleg als met de partners in de werkgroepen. Kim: “We overleggen onderling wekelijks 1,5 uur om de stand van zaken te bespreken en de taken onderling te verdelen. Je werkt veel efficiënter als je met elkaar kunt sparren, meedenken en samen besluit hoe je een project oppakt.”

Ook partners in de werkgroepen inspireren elkaar: wanneer een gemeente een vernieuwende aanpak kiest, zoals het betrekken van apotheken bij valpreventie, willen andere gemeenten daarvan leren. “Je ziet dat ze elkaar dan vragen gaan stellen om te kijken of zo’n werkwijze ook toe te passen is binnen hun eigen gemeente. Door elkaar beter te leren kennen, weten partners elkaar ook buiten de werkgroep sneller te vinden.”

2026

In 2026 bouwen we voort op de stappen die in 2025 zijn gezet. Zo leveren we regionale valpreventievideo’s op en organiseren we extra scholing voor professionals, zodat zij inwoners nog beter kunnen ondersteunen.  “Ook gaat de GGD de regionale coördinatie van de 2 ketenaanpakken Kansrijke Start en Welzijn op Recept per 2026 oppakken. Hiermee zetten we samen verdere stappen richting een gezondere regio.”

Meer weten over de ketenaanpakken in gebied Apeldoorn/Zutphen? Neem contact op met Kim Koopmans (k.koopmans@ggdnog.nl) of Marije Idzerda (m.idzerda@ggdnog.nl).

Van landelijke kennis naar regionale praktijk

Paul werkt sinds 2 jaar bij onze GGD als onder andere als regionaal projectleider ketenaanpak valpreventie. “Ik heb veel ervaring opgedaan in de sport en beleidsontwikkeling op landelijk niveau, maar de lokale en regionale dynamiek kende ik nog niet. De kans om te ontdekken of landelijk beleid ook in de praktijk werkt en of landelijke kennis ook lokaal en regionaal wordt toegepast, sprak me enorm aan.”

Verbinding als sleutel

De afgelopen jaren werkte Paul vooral aan het verbinden van organisaties en mensen die elkaar nog niet of onvoldoende kenden. “Wil je dat inwoners zich bewust worden van valrisico’s en de juiste ondersteuning krijgen? Dan moet je zorgen voor bewustwording bij en samenwerking tussen partijen in het sociaal en zorgdomein. Regionaal hebben we dat voor elkaar gekregen door bijvoorbeeld paramedici, apothekers, eerstelijnszorgorganisaties en gemeenten samen te brengen en gezamenlijk een werkwijze vast te stellen. Daarnaast zit er veel kennis in het veld dus breng ik ook lokale projectleiders bij elkaar om goede voorbeelden en lessen uit te wisselen en gezamenlijke vraagstukken te signaleren die regionaal opgepakt kunnen worden. Zo kunnen we vanuit de regio lokaal de implementatie van valpreventie versterken.”

Aanjager

Paul ziet zichzelf als procesbegeleider: “Ik voer het gesprek met alle betrokkenen, zorg dat er afspraken worden gemaakt en deze ook worden toegepast. Je bedenkt samen nieuwe werkwijzen, maar die moeten lokaal soms worden aangepast. Het is cyclisch werken: steeds bijsturen op basis van wat je tegenkomt, maar wel vanuit de uitgangspunten die onder de regionale werkwijze liggen.”

Knelpunten & verbeterpunten

Een belangrijk knelpunt is de positie van de huisarts bij de valrisicobeoordeling. “Landelijk is afgesproken dat huisartsen deze beoordeling doen, maar niet alle huisartsen willen of kunnen dit oppakken. Dat vraagt veel inzet van lokale projectleiders en kan leiden tot verschillende werkwijzen. Meer eenduidigheid zou het proces voor iedereen duidelijker maken.”

Toekomst: bewustwording en nazorg

Het vergroten van bewustwording, het includeren van de valrisicotest in regulier inwonercontact en het verbeteren van registratie en nazorg zijn belangrijke aandachtspunten voor de toekomst. “We moeten zorgen dat meer mensen valrisicotesten goed kunnen uitvoeren en weten waar ze ouderen naartoe kunnen verwijzen. Daarnaast is betere registratie, declaratie en nazorg belangrijk, zodat we zicht houden op de doelgroep en tijdig kunnen bijsturen. Ook krijgen we dan beter in beeld of de doelen die we met elkaar gesteld hebben ook behalen”

Samenwerking als motivatie

Wat Paul motiveert? “Door samenwerking tussen sociaal en zorgdomein kun je echt het verschil maken voor ouderen. Je ziet dat een val enorme impact kan hebben, terwijl veel leed te voorkomen is met goede preventie. Het is mooi om te zien dat er bestuurlijk draagvlak is, organisaties elkaar steeds beter weten te vinden en dat ze samen werken aan oplossingen.”

Blijven ontwikkelen

Blijven leren van elkaar en samen ontwikkelen ziet Paul als een belangrijke succesfactor. “We zijn nu echt in opbouw. Het is belangrijk om te blijven leren van elkaar en samen te blijven ontwikkelen. Goede communicatie, digitale communicatie- en verwijssystemen en afstemming met alle partners zijn daarbij essentieel.”

Onafhankelijke procesbegeleider

De onpartijdige rol van de GGD maakt het mogelijk om samenwerking te bevorderen en onduidelijkheden weg te nemen. “We zijn geen partij in de uitvoering, maar kunnen als procesbegeleider en kennispartner samenwerking bevorderen en onduidelijkheden wegnemen. Daarnaast hebben we een goede relatie met andere regio's waar natuurlijk dezelfde vraagstukken leven, hebben we goed zicht op de landelijke kennisinfrastructuur en kunnen we die kennis naar de regio brengen. Als GGD is monitoring en evaluatie een kernactiviteit en maken we binnen de ketenaanpak inzichtelijk hoe de ontwikkeling van de lokale ketenaanpakken verloopt en wat daarin goed en minder goed gaat.  Zo zorgen we voor continue voortgang en breed gedragen besluitvorming”.

Criminele netwerken worden steeds slimmer. Ze benaderen kinderen via de socials, dit gebeurt vaak al vanaf 12-jarige leeftijd. “Leerkrachten zien de signalen wel, maar weten vaak niet hoe ze moeten handelen, daar kunnen wij met ons initiatief bij helpen”, legt Stef uit. Jeremy had al enige ervaring in het verzorgen van trainingen aan docenten, daar zijn in deze samenwerking enkele accenten aan toegevoegd. Stef: “In de eerste stap worden de leerkrachten zelf getraind, vervolgens geven de leerkrachten les in hun eigen klas.” Zo leren de leerlingen onder meer wat de red flags zijn, wat de gevolgen kunnen zijn als ze worden betrapt en wat ze kunnen doen als ze worden benaderd. Ook is er ondersteunend materiaal voor scholen én ouders beschikbaar.

Wil je meer informatie of deelnemen aan een pilot met jouw school? Neem contact op via s.schreutelkamp@ggdnog.nl. 

Een integrale wijkaanpak die werkt

Vanuit onze GGD werken de 3 wijkregisseurs aan het programma ‘Een Rookvrij Leven voor Iedereen'. Dit programma is een initiatief van Pharos en GGD GHOR Nederland, waarbij wordt ingezet op een daling van het aantal rokende mensen in kwetsbare wijken in een integrale, lokale aanpak.

En die aanpak loont. Uit een effectmeting blijkt onder andere dat elke euro die we investeren in de wijkaanpak op korte termijn (minstens) 9 cent extra oplevert. Investeren in stoppen met roken met behulp van een wijkaanpak waarin de inwoner centraal staat loont – en opvallend genoeg zien we deze baten al vroeg na de opstartfase, wat veelbelovend is voor de nabije toekomst.

De kracht van samenwerking

Lieke vertelt: “Tijdens het symposium kwam de kracht van verbinding en samenwerking mooi naar voren. Het samen met inwoners, lokale professionals en gemeenten doen, daar gaat het om! In Terborg (Oude IJsselstreek) doen we dit ook. Daar pakken we activiteiten op met de moskee, jongerenwerk, sociaal werk, IrisZorg, de gemeente, de wooncorporatie en huisartsenzorg. Zo zetten veel verschillende professionals en organisaties zich in om het gesprek over roken te versterken in de wijk. Daarnaast creëren we Stoppen Met Roken (SMR)-aanbod en leiden we inwoners toe naar passende ondersteuning.”

Ook werd het videportret van de wijkaanpak in Harderwijk vertoond, die in première ging tijdens het symposium. Roos Aartsma: "We hebben een hele mooie samenwerking met de moskee en dat resulteert in mooie resultaten, in eerste instantie onder Turkse vrouwen, maar later ook onder de jongeren en de Turkse mannen."   

Pakje voor sTOPPERS

Joyce Dieleman en Heidi Willems (sociaal werker en SMR-coach) gaven in een deelsessie een presentatie over hoe ze in hun wijk in het waterkwartier in Zutphen in gesprek gaan met jongeren. Dit doen ze met behulp van een pakje voor sTOPPERS (in samenwerking met de gemeenten Deventer en Apeldoorn) en korte reels (bekijk een voorbeeld van één van de reels) die tot stand zijn gekomen samen met jongeren. Joyce ligt toe: "Na afloop van onze presentatie was er veel enthousiasme voor het pakje voor sTOPPERS, dat was erg leuk om te merken." 

In het nieuwe jaar bundelen we de gezamenlijke lessen uit onze 4 wijkaanpakken in een concreet handelingsperspectief. Daarnaast zorgen we dat de behaalde resultaten uit deze waardevolle projecten geborgd worden en actief worden doorgezet.

Deze werkwijze is opgemerkt door VeiligheidNL, die ons vroeg hierover te vertellen tijdens het landelijke webinar ‘Monitoring van de ketenaanpak valpreventie’ van VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten), het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en VeiligheidNL. Henriëtte Hoeven - Mulder, coördinator van de Learning community data stewards van GERDA, gaf 2 december een presentatie voor 135 belangstellenden uit heel Nederland. 

Wat is GERDA?

GERDA staat voor Geïntegreerde Regionale Data-infrastructuur Achterhoek. In GERDA kunnen patiëntgegevens van verschillende organisaties 1 op 1 aan elkaar worden gekoppeld, zonder dat de privacy in het geding komt. Henriëtte: “GERDA is een mooi voorbeeld van samenwerking en digitale innovatie. GERDA maakt domeinoverstijgend onderzoek mogelijk, en faciliteert de transitie in de gezondheidszorg.” Momenteel zijn 7 organisaties aangesloten bij GERDA, waaronder onze GGD. 

GERDA in de praktijk

Aanvullend op het webinar is een interview gepubliceerd, waarin GERDA beschreven staat als praktijkvoorbeeld van domeinoverstijgend datagebruik voor betere zorg. Henriëtte vertelt onder over de inzet van GERDA bij de ketenaanpak valpreventie: “We zijn momenteel bezig met voorspellende analyses. We willen de kenmerken van de risicogroepen in kaart brengen, zodat we heel gericht interventies kunnen aanbieden. Daarnaast focussen we ook op de risicofactoren.” Door het combineren van data uit verschillende bronnen ontstaan nieuwe inzichten: "Het ziekenhuis registreert niet of iemand gevallen is, maar alleen de uiteindelijke diagnose. Dankzij GERDA kunnen we de informatie uit het ziekenhuis koppelen aan gegevens van VVT-organisaties, waardoor een completer beeld ontstaat.”

Lees het gehele interview.
Kijk voor meer informatie op www.gerda.nl.  

Waar we vanuit praktijk, beleid en wetenschap aan werken:

Gecombineerde leefstijlinterventie (GLI)

De GLI richt zich op het bevorderen van een gezond gewicht. We zijn continu bezig om dit programma zo goed mogelijk te laten aansluiten op de praktijk en wensen van de doelgroep. Hiervoor wordt met diverse partijen (onder andere Ancora Health) aanvullend onderzoek uitgevoerd naar optimalisatie van onder meer de online SLIMMER variant.

Vitaal ouder worden

Vergrijzing is en blijft een van de belangrijkste opgaven waar we als maatschappij voor staan. Een belangrijk vraagstuk is hoe we ouderen in staat stellen zo lang mogelijk in goede gezondheid te leven. Programma’s gericht op het versterken van spierkracht en verbetering van mobiliteit dragen bij, maar ondervinden vaak nog veel barrières bij de implementatie. Met ons project ‘Blijvende Kracht’ willen we bijdragen aan betere inbedding in de keten van zorg, zodat meer mensen kunnen profiteren van de positieve gezondheidseffecten.

Gezondheidsachterstanden aanpakken

Gebrek aan financiële zekerheid, vaak in combinatie met een slechtere woonsituatie of arbeidsomstandigheden, leidt vaak tot gezondheidsachterstanden. In het project ‘Impact van sociaal beleid op de gezondheid’ worden sociale beleidsinterventies gericht op onder meer armoede, schulden en inkomensonzekerheid geëvalueerd op leefstijl- en gezondheidsuitkomsten. Deze kennis benutten we ook voor onderzoek rond andere leefstijlprogramma’s.

Investeren in een gezonde jeugd

De mentale gezondheid van jongeren blijft een aandachtspunt, net zoals het bevorderen van een gezonde leefstijl met aandacht voor de leefomgeving. Projecten zoals Schooltuinen, Jongeren op Gezond Gewicht, Veerkracht en SWITCH - dat gericht is op het bevorderen van gezond en duurzaam voedingsgedrag - dragen hier aan bij.

Maatschappelijk relevant onderwijs

AGORA biedt studenten van diverse studierichtingen stage- en afstudeermogelijkheden binnen projecten die zich richten op preventie en gezondheidsbevordering.

Meer info

Meer weten over AGORA? Bezoek onze vernieuwde website www.regionalekenniswerkplaats.nl.

Signalen herkennen

Femicide is het opzettelijk doden van een vrouw of meisje omdat zij vrouw is. In Nederland wordt elke 8 dagen een vrouw om het leven gebracht door haar (ex)partner. “Als GGD staan we voor de gezondheid en het welbevinden van al onze inwoners. Door professionals te trainen in het herkennen van waarschuwingssignalen, kunnen we vrouwen beter beschermen en tragedies helpen voorkomen. De signalen die voorafgaan aan femicide vormen de kern van onze workshop", legt team seksuele gezondheid uit.

8 herkenbare stappen

Deze workshop is voor gemeenten ontwikkeld, omdat er 8 duidelijke stappen zijn die voorafgaan aan femicide.

1. Relatieverleden
   Een pleger van huiselijk geweld gedraagt zich in elke relatie bezitterig en agressief. Denk niet: het lag aan zijn ex; het ligt aan zijn karakter.
2. Snelle verbintenis
   De relatie ontwikkelt zich snel, de man wil de vrouw snel aan zich binden. Hij geeft veel aandacht en cadeaus. Zodra er een verbintenis is, gaat hij er rechten aan ontlenen.
3. Leven met controle
   De partner krijgt het gevoel gevangen te zitten in de relatie en het is uiterst moeilijk om dit te doorbreken.
4. Ingrijpende gebeurtenis
   Er is een trigger, bijvoorbeeld het verbreken van de relatie of een ingrijpende gebeurtenis. Deze trigger werkt vaak als een katalysator op het geweld.
5. Escalatie
   De pleger probeert de controle terug te krijgen, bijvoorbeeld met geweld of stalking. Regelmatig valt de relatie terug naar fase drie, tot het weer misgaat.
6. Verandering in het denkenSommige daders weigeren zich neer te leggen bij een relatiebreuk. Ze voelen zich zo afgewezen en vernederd dat moord een optie wordt. De vrouw is niet langer een bezit, maar iemand die gestraft moet worden.
7. Moordplannen
   Gedachten aan moord ontstaan. De dader begint meer te googelen en concrete plannen te maken.
8. Moord en zelfdoding
   In meerdere gevallen doodt de dader niet alleen zijn (ex-)partner, maar ook zichzelf. Als er kinderen zijn, lopen die ook gevaar.

Met deze workshop willen we onze collega’s én de gemeenten in Noord- en Oost-Gelderland beter informeren, zodat zij meer kennis hebben om signalen op tijd te herkennen en het gesprek aan te gaan. Een aantal gemeentes heeft al belangstelling getoond en er zijn data gepland. Vandaag gaat er een uitnodiging naar alle gemeenten uit onze regio om de workshop kosteloos aan te vragen. Dat kan het hele jaar door.

Workshop

Naast het bieden van informatie en doorverwijzen, zet onze GGD zich actief in door het organiseren van workshops en het trainen van professionals. Wil je meer weten over deze workshop of deze aanvragen voor jouw gemeente? Neem contact op met team seksuele gezondheid via ons contactformulier op www.ggdnog.nl/contact

Hulp nodig?

Ben je zelf slachtoffer of heb je zorgen over iemand anders? Neem dan contact op met:

• Veilig Thuis: 0800 2000 (gratis, 24/7)
• Politie: 0900 8844 of bij spoed 112

Sinds april werken de gemeenten Gemeente Aalten, Gemeente Berkelland, Gemeente Bronckhorst, Gemeente Montferland, Gemeente Doetinchem, Gemeente Oude IJsselstreek, Gemeente Oost Gelre, en Gemeente Winterswijk regionaal samen vanuit JOGG Achterhoek. Samen zetten zij zich in voor het landelijke programma JOGG, gezonde jeugd, gezonde toekomst. Het doel: zorgen dat gezonde keuzes vanzelfsprekend worden op school, bij de sportvereniging, in de kinderopvang en thuis. Het aanjagen op lokaal en regionaal niveau zorgt ervoor dat de gezonde keuze steeds vaker centraal staat, met speciale aandacht in de regio voor voeding en waterdrinken. 

Eerste resultaten

De eerste resultaten van de regionale samenwerking zijn duidelijk zichtbaar. Door de regionale samenwerking ervaarden nieuwe JOGG-regisseurs dat ze lokaal een start konden maken. Ook vond de Achterhoekse Waterweek plaats, waarbij inwoners werden uitgedaagd om 7 dagen lang uitsluitend water te drinken. De 8 gemeenten willen de Waterweek volgend jaar uitbouwen en streven naar een structurele plek in het beleid. Niet alleen op scholen, maar ook in sportkantines en bedrijfskantines moet de gezonde keuze vanzelfsprekend worden. Daarnaast zijn er nieuwe samenwerkingen opgezet met regionale partners zoals Platform Achterhoek Food, Yunio Jeugdgezondheidszorg en Achterhoek VO. Samen willen zij ervoor zorgen dat gezonde keuzes overal binnen handbereik zijn: op school, bij de sportvereniging en in de buurt.

In gesprek over gezonde keuzes

Ook ging het gesprek over de leefomgeving van jongeren in de Achterhoek. Er zijn zorgen over de sterke commerciële verleiding waarmee ze dagelijks worden geconfronteerd. De conclusie: preventie vraagt om regionale samenwerking, aandacht voor welzijnsthema’s zoals stress en ontspanning én geduld. “Je plant een zaadje, maar je ziet het bloempje nooit meteen opkomen. Dat kost tijd”, aldus Hans te Lindert, rector Chr. College Schaersvoorde en voormalig wethouder in Aalten. Kleine, zichtbare stappen zijn cruciaal om gezond gedrag onderdeel te maken van het dagelijks leven. 

Samen vooruitkijken

De gemeenten hebben al concrete plannen voor 2026:

• De Achterhoekse Waterweek is van 13 tot en met 19 april 2026.
• Een tweede regionale campagne voor gezondere lunchtrommels.
• Uitbreiding samenwerking met supermarkten.

Samen maken we gezond gewoon. De Achterhoek zet de eerste stappen, doe je ook mee? 

Sinds haar start in september 2023 werkt ze met veel energie aan de ketenaanpak Kind naar Gezonder Gewicht (KnGG). Als regionaal coördinator in de Achterhoek speelt ze een belangrijke rol bij het invoeren van deze ketenaanpak. “Ik kwam net van de universiteit, alles was nieuw voor mij. Maar ik vond het meteen een prachtige uitdaging: samenbouwen aan een gezonde toekomst voor kinderen.”

Een vliegende start

Vanuit de landelijke akkoorden IZA en GALA werd het voor gemeenten verplicht om een ketenaanpak voor overgewicht bij kinderen op te zetten. Al snel waren de Achterhoekse gemeenten erover eens om dit regionaal in te richten, zodat de lokale implementatie ondersteund werd. In de Achterhoek werd gekozen om de centrale zorgverlener – een belangrijke nieuwe functie in deze aanpak – bij de GGD en Yunio te beleggen. “Dat was echt vooruitstrevend. In veel regio’s moest of moet dat besluit nog worden genomen, maar de Achterhoekse gemeenten en de GGD en Yunio zeiden direct: we gaan het gewoon doen! Daardoor konden we snel starten met opleiden.”

De centrale zorgverlener: spin in het web

Het is belangrijk dat kinderen opgroeien in een gezonde omgeving. Maar soms lukt het niet vanzelf. Soms heeft een kind of gezin nét wat extra steun nodig om een gezonde leefstijl vol te houden. Dan kan de aanpak Kind naar Gezond Gewicht (KnGG) gerichte ondersteuning bieden aan het kind en gezin. De centrale zorgverlener is hierbij een belangrijke spin in het web die het gezin begeleidt en samen met hen kijkt wat er écht nodig is, waarbij wordt gekeken naar zowel leefstijl als niet-leefstijl gerelateerde problematieken. Eén professional, de centrale zorgverlener, is vast aanspreekpunt en bouwt zo een vertrouwensrelatie op met het kind en het gezin en waarbij de samenwerking tussen het zorg- en sociaal domein centraal staat. 
De aanpak is maatwerk. “Bij een licht risico begeleidt de centrale zorgverlener het gezin zelf. Bij een matig of hoog risico verwijzen ze door naar een kinderleefstijlcoach, die twee jaar lang een kind en gezin begeleidt. Zo krijgt ieder gezin passende hulp.”

Regionale samenwerking

Inmiddels zijn 8 centrale zorgverleners actief in de Achterhoek, verdeeld over alle 8 gemeenten. “5 zijn opgeleid, 3 volgen nu de opleiding. En daarnaast hebben we straks 6 kinderleefstijlcoaches. Zo bouwen we aan een stevig netwerk.” De kracht van de aanpak zit volgens Lieke in de samenwerking. “Iedere gemeente heeft een lokale projectleider. Dat maakt de lijnen kort. Daarnaast werken we, samen met alle lokale projectleiders, nauw samen met regionale organisaties.

Die samenwerking krijgt ook landelijk aandacht. “De Achterhoek loopt voorop,” vertelt ze trots. “We hebben de rol van centrale zorgverlener meteen bij de jeugdgezondheidszorgorganisaties GGD en Yunio belegd, terwijl veel regio’s daar nog mee bezig zijn. Dat zorgt voor duidelijkheid en continuïteit.”

Preventie aan de voorkant

Wat haar drijft? De overtuiging dat elk kind een eerlijke kans verdient om gezond op te groeien. “Het begint bij kennis. Als kinderen leren wat gezond eten en bewegen is, staan ze meteen 1-0 voor. Maar de omgeving moet wel meewerken.” Lieke geeft een voorbeeld: “Als een kind via een sportcoach wordt doorverwezen naar een club en daar alleen chips en cola te koop zijn, dan werkt dat niet. Gezond gedrag moet makkelijker en aantrekkelijker worden. Daarom zoeken we ook de samenwerking met regionale initiatieven zoals JOGG-Achterhoek en lokale JOGG-regisseurs die gezonde voeding en bewegen stimuleren.” Zelf is Lieke ook regionaal JOGG-coördinator, en veel lokale KnGG-projectleiders zijn eveneens JOGG-regisseurs. Op die manier kun je preventie en zorg effectief met elkaar verbinden op lokaal en regionaal niveau. JOGG is een landelijk initiatief dat zich inzet voor ‘Gezonde jeugd, gezonde toekomst’.

Lieke ziet het als haar missie om preventie meer aan de voorkant te brengen. “Niet pas helpen als het misgaat, maar zorgen dat kinderen en gezinnen in een gezonde omgeving kunnen leven. Daar hoort ook een bredere maatschappelijke verandering bij: van snackautomaten tot schoolpleinen.”

'Ga het gesprek aan'

Ze heeft een duidelijke boodschap voor professionals: durf het gesprek aan te gaan. “Overgewicht is soms een gevoelig onderwerp, maar ouders willen vaak wél praten – alleen weten professionals niet altijd hoe. Met deze netwerkaanpak kunnen ze nu makkelijker doorverwijzen en samen met gezinnen kijken wat er nodig is. Dat is echt waardevol.” Samenwerking blijft haar belangrijkste wens. “Met gemeenten, zorgverleners, scholen en ouders. We hebben allemaal hetzelfde doel: een gezonde generatie.”

De gezonde keuze als normale keuze

Ze besluit met een glimlach: “Ik hoop dat het straks heel normaal is dat kinderen bewegen, dat er in sportkantines fruit ligt en dat gezonde keuzes vanzelfsprekend zijn. Een samenleving waarin gezond ook echt gewoon is; dat is waar we naartoe werken.”

Jeugdgezondheidszorg

Op de pagina van Jeugdgezondheidszorg staan cijfers over de activiteiten die het team uitvoerde in het afgelopen schooljaar. Denk aan het aantal uitgevoerde gezondheidsonderzoeken, verzuimgesprekken, groepslessen Veerkracht en workshops KinderrechtenNu. Dit gebeurde op zowel het basis- als voortgezet onderwijs. De opkomst bij de gezondheidsonderzoeken is hoog. Daardoor speelt jeugdgezondheidszorg een belangrijke rol in het gezond opgroeien van de jeugd. Ook vind je cijfers over de uitvoer van het programma Gezonde School, zoals het aantal advies- en begeleidingstrajecten. Heb je vragen over de uitkomsten op de pagina Jeugdgezondheidszorg? Stel ze gerust aan de jeugdarts en/of verpleegkundige tijdens het relatiegesprek dit najaar. 

Gewicht

Op de pagina Gewicht zijn de cijfers voor kleuters, bovenbouw basisonderwijs en onderbouw voortgezet onderwijs bijgewerkt. Deze cijfers zijn afkomstig uit de registraties van Jeugdgezondheidszorg en van CJG Apeldoorn, die de lengte en het gewicht van deze kinderen en jongeren meten. De cijfers tonen het gemiddelde van het genoemde jaar en de 3 jaren ervoor. Dat geeft een beter beeld omdat cijfers per jaar soms veel op- en neergaan. Bij de kleuters is een lichte daling van overgewicht te zien. In de bovenbouw van het basisonderwijs is overgewicht stabiel, maar neemt het aandeel kinderen met ernstig overgewicht (obesitas) toe.

Aan de slag met een gezonde leefstijl bij kinderen?

Ben je op zoek naar hulp bij het kiezen of aanpassen van een interventie of activiteit? Of op welke doelgroep je moet inzetten? Dan denken we graag met je mee. Neem contact op met team Advisering Publieke Gezondheid: adviseringpubliekegezondheid@ggdnog.nl.

Als regionaal projectleider van Kansrijke Start Achterhoek werkt Karin aan één doel: wij willen dat alle kinderen – tijdens de zwangerschap en de eerste twee jaar na de geboorte – die opgroeien in een gezin in een kwetsbare situatie, een goede start krijgen. Zodat zij, net als andere kinderen, evenveel kans hebben om gezond en veilig op te groeien. Niet met dikke beleidsnota’s, maar met mensen die elkaar weten te vinden; van verloskundige tot sociaal werker en van kraamzorg tot ziekenhuis.

Eerste duizend dagen van een kind

Kansrijke Start draait om de eerste duizend dagen van een kind: vóór, tijdens en na de zwangerschap tot ongeveer 2 jaar. Precies in die periode wordt de basis gelegd voor gezondheid, leren en meedoen. In de Achterhoek werken partners samen in 2 subregionale coalities, Achterhoek-Oost en Achterhoek-West. Aan tafel zitten onder andere verloskundigen, kraamzorg, gynaecologen, kinderdagverblijven, jeugdgezondheidszorg, sociale (wijk)teams en gemeenten. Het doel: kinderen die opgroeien in kwetsbare omstandigheden een kansrijke start geven.

Verbindende opdracht

“Eén op de zes kinderen wordt geboren in een gezin waar de kwetsbaarheid leidt tot kansenongelijkheid,” zegt Karin. “Wat je in die eerste jaren mist, draag je vaak je leven lang mee – fysiek, mentaal én sociaal. De praktijk is weerbarstig: werkdruk en personeelstekorten zetten ketenpartners onder druk, systemen sluiten niet altijd op elkaar aan en professionals missen soms een direct lijntje met ‘de juiste persoon’ in de andere domeinen. Ook is het verleidelijk om de doelgroep heel breed te maken, terwijl Kansrijke Start juist de meest kwetsbare gezinnen wil bereiken – ook als zij zorg mijden.” Karin ziet daar haar verbindende opdracht: concreet maken wat al werkt en drempels verlagen waar het spaak loopt.

Tijd voor het gezin

Beide subregionale coalities kunnen van elkaar leren. In Achterhoek-Oost is al een mooie samenwerking tot stand gekomen tussen de POP-poli en het sociaal domein. Ook in West-Achterhoek worden nu stappen gezet om deze samenwerking verder te versterken. Ondertussen is ook in de Achterhoek de zorgpadentool online: een hulpmiddel voor professionals om elkaar beter te vinden, van verslavingszorg tot psychische kwetsbaarheid. Met heldere samenwerkingsafspraken hoeft niemand meer te ‘zoeken’ naar een contactpersoon; tijd die vrijkomt voor het gezin.

Omdat elk gezin anders is, borduurt de coalitie voort op bewezen interventies. Voor sommige aanstaande moeders betekent dat intensieve huisbezoeken via VoorZorg; anderen krijgen regie met het programma Nu Niet Zwanger. Een baby startpakket kan helpen wanneer basisbenodigdheden ontbreken; via de bibliotheek loopt taalstimulering voor jonge kinderen. Steeds gaat het om slim aansluiten op wat er al is. En borgen dat het ook daadwerkelijk bij de juiste gezinnen terechtkomt.

Elkaar sneller vinden

De stem van ouders is daarbij onmisbaar. Karin vertelt over sleutelpersonen, die nieuwkomers en oudkomers letterlijk meenemen naar de verloskundige of kraamzorg en hun ervaringen teruggeven aan de tafel. “Zij laten ons zien waar we nog blinde vlekken hebben.” Ook kleine momenten maken verschil. Tijdens een coalitieoverleg schoof iemand van Paramedie Achterhoek aan: “Jullie kennen elkaar al, maar ik ken jullie nog niet.” Die ene zin werd het startpunt voor gerichte kennismaking en uitwisseling. Het klinkt simpel, maar precies daar zit de winst: professionals vinden elkaar sneller en verwijzen zekerder door. Met de juiste ondersteuning krijgen kinderen meer een kansrijke start.

Verbinden, versterken en volhouden

Waarom dit ertoe doet? "In Noord- en Oost-Gelderland betekent een goede start minder gezondheidsachterstanden, minder zorgkosten later en meer gelijke kansen op school en werk. Daar ligt precies de publieke opdracht van de GGD: verbinden wat al goed is, versterken waar het wringt en volhouden tot de basis voor ieder kind op orde is. Eén menselijk verhaal maakt dat direct voelbaar en laat zien dat een regio alleen écht gezond is als elk kind kansrijk kan beginnen."

Langer veilig & zelfstandig thuis wonen

Inzetten op valpreventie bij ouderen is van groot belang. Het helpt persoonlijk leed te voorkomen en draagt eraan bij dat ouderen langer veilig en zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. Bovendien leidt het tot lagere zorgkosten, doordat minder ouderen medische hulp nodig hebben na een val.

Samenwerken

Sinds 2023 zijn gemeenten samen met zorgverzekeraars verantwoordelijk voor het inrichten en uitvoeren van de ketenaanpak valpreventie. Hiervoor werken zij samen met huisartsen, fysiotherapeuten en welzijnsorganisaties. Gemeenten zorgen ervoor dat ouderen met een verhoogd valrisico opgespoord worden, dat er valpreventieve beweeginterventies beschikbaar zijn en dat er voldoende beweegaanbod voor ouderen is.

Regionale coördinatierol

GGD Noord- en Oost-Gelderland heeft de regionale coördinatierol bij de inrichting en uitvoering van de ketenaanpak Valpreventie in de regio’s Achterhoek en Apeldoorn/Zutphen. De GGD organiseert en versterkt de samenwerking tussen gemeenten, verbindt het sociaal domein met de zorg en ondersteunt lokale projectleiders bij het uitvoeren van de ketenaanpak in hun eigen gemeenten. Ook voert de GGD de monitoring en evaluatie (M&E) uit door de voortgang en de effectiviteit van de aanpak te meten. M&E draagt op deze manier bij aan het continu leren en verbeteren van de ketenaanpak. De rol die onze GGD in deze en andere (keten)aanpakken heeft, sluit goed aan bij de coördinerende rol van de GGD die in het AZWA-akkoord wordt genoemd.