Els Jonker: ambassadeur jonge mantelzorg

Els Jonker: ambassadeur jonge mantelzorg
Het verhaal van Els Jonker: ambassadeur jonge mantelzorg

Dit verhaal van Els start wanneer haar moeder ernstig ziek wordt. Els is dan 5 jaar. Haar moeder raakt zwaar gehandicapt door de laatste grote poliomyelitisepidemie in Nederland en vanaf dat moment is de kleine Els haar mantelzorger. Els heeft altijd geweten dat haar leven er anders uitzag dan van een ander kind. Ze heeft veel meegemaakt en doet dingen die kinderen normaal nooit doen. 

Door een heftige gebeurtenis in haar volwassen leven realiseert ze zich dat haar manier van opgroeien een andere is dan wat ze tot dat moment dacht. Deze belangrijke ontdekking laat haar daarna niet meer los. “Wat had de jeugdgezondheidszorg voor mij als kind kunnen betekenen?”. Die vraag onderzoekt ze met een kleine groep ervaringsdeskundige collega-jeugdartsen. Ze vragen hiermee aandacht voor het thema jonge mantelzorgers.

Het verhaal van Els groeit van een klein sneeuwballetje uit naar een grote bal van verhalen van jonge mantelzorgers. Zij vertellen hun verhaal rondom de vraag ‘Wat betekent het voor jou dat je ouder ziek is?’. Els grijpt met passie iedere gelegenheid aan om de bal te laten groeien. Hierdoor geeft ze naast aandacht voor feiten en cijfers, vooral aandacht aan de verhalen en ervaringen van jonge mantelzorgers. Ze doet dit als arts Maatschappij en Gezondheid en als jeugdarts bij GGD Noord- en Oost-Gelderland. Sinds 2014 is ze ambassadeur Jonge Mantelzorg voor haar beroepsvereniging AJN Jeugdartsen Nederland.

Hoe gaat het nu met jou en wat betekent het voor jou?
Terug naar wat de jeugdgezondheidszorg volgens Els kan betekenen voor kinderen die opgroeien met ziekte en zorg en hun ouders. De eerste stap is herkennen wat er in de thuissituatie speelt. Vervolgens stel je als professional open vragen: Behalve “Hoe gaat het nu met je moeder?” ook “Hoe gaat het nu met jou?”. “Wat betekent het voor jou?” “Waar maak jij je zorgen over?”. Daarmee hoor je hoe kinderen de situatie beleven, kun je erkennen wat het betekent. Door de angst voor elkaars tranen en verdriet, draaien gezinsleden vaak om elkaar heen en voelen zich wederzijds tekort schieten. Els d’r ouders wilden hun kinderen geen verdriet doen. En als kind wilde Els haar ouders niet belasten met háár angsten en hersenspinsels. Zij kon die mug die haar moeder niet kon doodslaan wél wegwuiven en ze kon wél zelf ademen, terwijl haar moeder aan de beademing was. 

Als jeugdarts en jeugdverpleegkundige kun je het verschil maken door vragen te stellen waardoor je mensen aan het denken zet. Els realiseert zich dat de JGZ-medewerkers passanten zijn in het leven van ouders en jeugdigen. Maar het zijn betekenisvolle passanten wanneer ze de aansluiting maken met de mensen die ze tegen komen. Het gaat ook over keuzes maken. Bewust zijn van de dingen die je wel of niet doet. Els kiest voor wat aandacht nodig heeft en realiseert zich dat het opgroeien met ziekte en (mantel)zorg impact heeft op het hele gezin. 

Wat heeft het kind nodig om op een gezonde manier om te gaan met ziekte in het gezin?
De grootste valkuil die Els uit haar jeugd meeneemt, is dat kinderen willen uitstralen dat het goed met ze gaat en de volwassenen om hen heen denken (en hopen) dat het wel meevalt. Els reageert dan met “O ja?”. Durf te vragen hoe het werkelijk gaat! Het is moeilijk om de goede waardevrije en betekenisgevende vragen te stellen. Els is altijd heel expliciet in haar gespreksvoering en kaart lastige onderwerpen aan met “Van andere kinderen die een zieke moeder enz. hebben, weet ik dat…." Ze vraagt bijvoorbeeld: “Wil je het erover hebben? En als je niet wilt dat we erover praten is dat dan omdat je bang bent om te gaan huilen?”. De antwoorden hoeven niet allemaal aan de spreektafel te komen. Els zet een proces in beweging en kan het als passant ook weer loslaten. Ze geeft soms de tip om mensen te zoeken waar je diepgaand mee kunt sparren. Soms is dat een professionele hulpverlener. En soms volstaat een knipoog van de mentor of verwijzing naar een activiteit voor jonge Mantelzorgers.

Professionele en persoonlijke kant verbinden
Els gunt iedereen dat ze zichzelf de vraag stellen: “Wat heb ik in mijn leven meegemaakt wat heel bijzonder is en wat ik in mijn werk, mijn professie wel wil laten bloeien?”. Iedereen heeft talenten! We werken met en voor mensen en delen ervaringen die dichtbij komen. Dat is het mooie van het werk in de publieke gezondheidszorg. Els verbindt haar professionele en persoonlijke kant met elkaar en daarmee laat ze dingen, zoals betrokken aandacht voor jonge mantelzorgers, bloeien.